Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yönetimi, küresel ticaret dengelerini etkileyecek yeni bir karara imza atarak aralarında Avrupa Birliği’nin de bulunduğu 60 ticaret ortağına yönelik yeni gümrük vergisi oranlarını duyurdu. Geçici tarifelerin süresinin dolmasıyla eş zamanlı olarak yürürlüğe giren yeni düzenleme kapsamında, ithal ürünlere %10 ile %12,5 arasında ek vergiler uygulanacak. Washington yönetimi, söz konusu kararın gerekçesi olarak küresel ölçekte zorla çalıştırma yasağının yeterince uygulanmamasını ve haksız rekabeti gösterdi.
Zorla çalıştırma yasaları ve haksız rekabet gerekçesi
Yeni düzenleme, ABD’nin 1974 Ticaret Kanunu’nun haksız ticaret uygulamalarını düzenleyen 301. Maddesi çerçevesinde hayata geçirildi. Beyaz Saray yetkilileri, ABD'nin zorla çalıştırmayla üretilen mallara karşı en sert ithalat yasaklarını uyguladığını ve bu kuralı diğer ülkelerden daha sıkı denetlediğini vurguladı. Yetkililere göre, diğer ülkelerdeki gevşek denetimler ABD'li üreticiler aleyhine haksız bir ticaret avantajı oluşturuyor.
Kongre’deki hem Demokrat hem de Cumhuriyetçi kanatların küresel tedarik zincirlerinden zorla çalıştırmanın temizlenmesi yönündeki çağrılarına dikkat çekilerek, alınan kararın bu taleplere bir yanıt niteliği taşıdığı ifade edildi. Düzenleme kapsamında, yeterli anti-zorla çalıştırma yasalarına sahip ülkelerden yapılan ithalata %10, yetersiz tedbir alan ülkelere ise %12,5 oranında vergi uygulanacak. Son dönemde mevzuatında düzenlemeye giden Hindistan gibi ülkeler alt vergi dilimi olan %10 seviyesine dâhil edildi.
Anayasa Mahkemesi kararı ve yasal süreç
ABD Anayasa Mahkemesi, geçtiğimiz Şubat ayında ulusal acil durum yasası kapsamında uygulanmaya çalışılan %10 ila %50 arasındaki mütekabil tarifeleri hukuka aykırı bularak iptal etmişti. Bu kararın ardından yönetim, ödemeler dengesi krizlerini önlemeyi amaçlayan 1974 Ticaret Kanunu’nun 122. Maddesini işleterek 150 günlük geçici bir %10 gümrük vergisi kararı almıştı.
Söz konusu geçici sürenin tamamlanmasıyla birlikte devreye giren Madde 301 kararı, ABD'nin uluslararası ticaret açığını kapatma ve yerli üreticiyi koruma hedeflerinin devamı olarak değerlendiriliyor. Kararın yürürlüğe girdiği an itibarıyla sevk hâlinde olan ticari mallar için ise 28 Temmuz'a kadar geçici muafiyet tanındı.
Muaf tutulan sektörler ve bölgesel anlaşmalar
Geniş kapsamlı vergi kararına rağmen, ABD ekonomisi ve tedarik zincirleri açısından kritik öneme sahip birçok ürün grubu tarifelerin dışında bırakıldı. Petrol, doğalgaz, gübre ve belirli gıda maddeleri yeni ek vergilerden etkilenmeyecek.
Bunun yanı sıra, daha önce ulusal güvenlik tarifeleri kapsamında değerlendirilen otomotiv, çelik, alüminyum ve bakır gibi ürünler ile ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) standartlarına uygun imal edilen ürünler de yeni uygulamadan muaf tutuldu. Kuzey Amerika’daki entegre tedarik zinciri yapısı ve ürünlerdeki yüksek ABD menşeli içerik payı, bu muafiyetin ana gerekçesi olarak gösterildi.
