Stresli dönemlerde insanların zihni çoğu zaman olumsuz senaryolara odaklanabiliyor. Uzmanlara göre ise bu düşünce döngüsünü kırabilmek için kişinin kendine yönelteceği bazı sorular, olaylara daha dengeli yaklaşmasına yardımcı olabiliyor. Özellikle olumsuz düşünce sarmalı, kaygının büyümesine neden olurken; sorunları farklı bir çerçeveden değerlendirmek zihinsel yükü hafifletebiliyor.
Olumsuz düşünceler neden daha güçlü hissediliyor?
Pozitif Psikoloji alanında yapılan çalışmalara göre insan beyni, olumsuz olaylara olumlu deneyimlerden daha fazla dikkat gösteriyor. Bu nedenle yaşanan bir problem, gerçekte olduğundan daha büyük ve kalıcıymış gibi algılanabiliyor.
Uzmanlar, stresli dönemlerde olayların etkisini değerlendirebilmek için üç temel başlığa dikkat çekiyor: kalıcılık, yaygınlık ve durumu değiştirme kapasitesi. Bu yaklaşım doğrultusunda kişinin kendine sorabileceği üç önemli soru öne çıkıyor.
“Bu sorun kalıcı mı?”
Uzmanlara göre kaygılı anlarda yaşanan sorunlar, zihinde hiç sona ermeyecekmiş gibi hissedilebiliyor. Ancak olayın gerçekten uzun vadeli olup olmadığını sorgulamak, düşüncelerin daha gerçekçi değerlendirilmesini sağlayabiliyor.
Bu noktada kişinin kendine şu soruları yöneltmesi öneriliyor:
Bu durum geçici olabilir mi?
Beni yalnızca şu anda mı etkiliyor?
Beş gün veya beş hafta sonra da aynı yoğunlukta hissedecek miyim?
Bir problemin zamanla etkisini kaybedebileceğini fark etmek, kişinin yaşadığı stresle daha kontrollü şekilde başa çıkmasına yardımcı olabiliyor.
“Bu sorun hayatımın tamamını etkiliyor mu?”
Uzmanlara göre insanlar zaman zaman tek bir olumsuz deneyimi hayatlarının geneline yayabiliyor. Özellikle duygusal süreçlerde yaşanan hayal kırıklıkları, kişinin kendisiyle ilgili sert genellemeler yapmasına neden olabiliyor.
Bu nedenle olayın gerçekten hayatın her alanını etkileyip etkilemediğini sorgulamak önem taşıyor. Uzmanlar, zor dönemlerde kişilerin yalnızca probleme odaklandığını ve bu yüzden sorunun olduğundan daha büyük görünebildiğini belirtiyor.
Bu aşamada şu sorular öne çıkıyor:
Bu durum gerçekten hayatımın her alanını etkiliyor mu?
Hangi alanlar bu durumdan etkilenmedi?
Uzmanlara göre büyük resmi görmeye çalışmak, düşüncelerin kontrolden çıkmasını önleyebiliyor.
“Bu durum karşısında neyi değiştirebilirim?”
Uzmanlar, bir sorunu kabul ettikten sonra çözüm odaklı düşünmenin önemine dikkat çekiyor. Özellikle kişinin kontrol edebildiği alanları belirlemesi, çaresizlik hissini azaltabiliyor.
Bu nedenle yapılabilecekleri listelemek ve kontrol edilebilen noktaları netleştirmek öneriliyor. Uzmanlara göre çoğu durumda kişinin etkide bulunabileceği en az bir alan bulunuyor.
Bazı uzmanlar ise sorunlara doğrudan “problem” yerine bir “bulmaca” gibi yaklaşmanın çözüm üretmeyi kolaylaştırabileceğini ifade ediyor. Bu bakış açısının, kişinin çıkış yolu bulma ihtimaline daha fazla odaklanmasını sağladığı belirtiliyor.
