Hollanda merkezli BNR'nin haberine göre, Haarlem'deki antikacı kitapçı De Vries & De Vries'in sahibi Pieter de Vries, Singapur merkezli 2077AI şirketinden yaklaşık 3 bin kitaptan oluşan bir satın alma listesi aldı.
ISBN numaralarıyla hazırlanan listede jeomekanik, İrlanda folkloru, seramik mühendisliği ve farklı akademik disiplinlerden son derece niş eserler yer aldı. Kitapçıya göre bu kadar farklı alanlardan yapılan toplu taleplerin koleksiyonculukla açıklanması zor.
Benzer siparişlerin yalnızca Hollanda ile sınırlı olmadığı belirtiliyor. Almanya, İsviçre ve İspanya'daki sahaflar da, Kanada merkezli Zoom Books ve benzeri şirketlerden yüzlerce hatta binlerce kitaba yönelik toplu siparişler aldıklarını bildirdi.
'Yıkıcı Tarama' Yöntemi Gündemde
Tartışmalar, yapay zeka şirketi Anthropic'in "Project Panama" adlı çalışmasıyla yeniden alevlendi.
ABD'de görülen bir telif hakkı davasında ortaya çıkan şirket belgelerine göre satın alınan kitapların sırtları hidrolik kesme makineleriyle ayrılıyor, sayfalar yüksek hızlı endüstriyel tarayıcılarda dijitalleştiriliyor ve ardından fiziksel nüshalar geri dönüşüme gönderiliyor.
Sektörde bu yöntem "destructive scanning" (yıkıcı tarama) olarak adlandırılıyor.
ABD'deki mahkeme, yasal yollarla satın alınan fiziksel kitapların bu şekilde taranmasını "fair use" (adil kullanım) kapsamında değerlendirmişti. Bu kararın ardından yapay zeka şirketlerinin gözünü Avrupa'daki dijitalleştirilmemiş eserlerin çevrildiği öne sürülüyor.
'Dijital Otlaklar Tükendi, Sıra Fiziksel Kitaplarda'
Berlin Humboldt Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde görev yapan telif hukuku uzmanı Jannis Lennartz, yapay zeka şirketlerinin fiziksel kitaplara yönelmesinin temel nedeninin internetteki eğitim verilerinin büyük ölçüde tüketilmiş olması olduğunu belirtiyor.
Lennartz'a göre şirketler yıllardır internet üzerindeki metinleri eğitim amacıyla kullanıyor. Ancak çevrim içi kaynakların önemli bölümü işlendiği için artık daha önce dijitalleştirilmemiş eserler yeni veri kaynağı haline geliyor.
"Dijital otlaklar tüketildi; fiziksel kitaplar yapay zeka şirketleri için son sınır haline geldi." diyen Lennartz, özellikle baskısı tükenmiş ve eski kitapların giderek daha değerli bir veri kaynağına dönüştüğünü ifade ediyor.
ABD ve Avrupa Arasında Telif Hukuku Farkı
Uzmanlara göre tartışmanın en karmaşık yönlerinden biri telif hukuku.
ABD'de "fair use" ilkesi, eserlerin belirli koşullarda izin alınmadan kullanılmasına olanak tanırken, Avrupa Birliği'nde böyle geniş kapsamlı bir düzenleme bulunmuyor.
Öte yandan AB'nin Dijital Tek Pazar (DSM) Direktifi, yapay zeka eğitiminde kullanılan metin ve veri madenciliğine belirli şartlarla izin veriyor. Ancak hak sahiplerinin eserlerinin bu amaçla kullanılmasını engellemek için önceden "opt-out" bildirimi yapması gerekiyor.
Lennartz, eski kitapların büyük bölümünün bu düzenlemelerden önce yayımlandığını hatırlatarak, bu durumun yapay zeka şirketlerinin bu eserleri kullanmasının hukuki sınırlarını belirsiz hale getirdiğini savunuyor.
'Asıl Sorun Kitapların İstenmemesi'
Lennartz'a göre mesele yalnızca yapay zeka şirketlerinin kitapları satın alıp taraması değil.
"Amerikalıların istenmeyen kitapları satın alması değil, kitapların Avrupa'da giderek istenmeyen nesnelere dönüşmesi asıl sorun." değerlendirmesinde bulunan hukukçu, yayıncılık sektöründe, eğitim sisteminde ve okuma kültüründe yaşanan değişimlerin bu süreci hızlandırdığını öne sürüyor.
Uzman isim, yapay zeka şirketlerinin eski kitaplara yönelmesini yalnızca bir telif hakkı tartışması olarak değil, aynı zamanda Avrupa'nın kültürel mirasının korunması ve bilgi birikiminin geleceği açısından da değerlendirmek gerektiğini vurguluyor.
