Soya fasulyesi, dünya genelinde tırmanan jeopolitik gerilimler, kavurucu sıcaklar ve artan taleplerin etkisiyle emtia piyasalarında büyük bir sıçrama yaşadı. Chicago Ticaret Borsası verilerine göre, soya fasulyesinin kile başına fiyatı 12,49 dolara çıkarak Mayıs 2024'ten bu yana görülen en yüksek seviyeye, yani son 26 ayın zirvesine ulaştı. Yıl sonu verileriyle kıyaslandığında yüzde 18,9 oranında artış gösteren fiyatlar, küresel gıda enflasyonu tehdidini yeniden gündeme getirdi. Tarım ürünleri piyasasında yakından takip edilen bu gelişme, temel gıda tedarik zincirinde yeni bir krizin habercisi olarak yorumlanıyor.
Jeopolitik riskler ve iklim krizi fiyatları tetikliyor
Karadeniz havzasından Hürmüz Boğazı'na ve Kızıldeniz'in güneyine kadar uzanan ticaret rotalarındaki çatışmalar, küresel tedarik zincirinde büyük aksamalara neden oluyor. Bu jeopolitik gerilimlerin yanı sıra, Avrupa ve ABD'yi derinden etkileyen aşırı sıcak hava dalgaları tarımsal üretimi ciddi şekilde tehdit ediyor. Yükselen enerji fiyatları ve gübre maliyetlerindeki artış da soya fasulyesi fiyatlarındaki sert yükselişin temel unsurları arasında gösteriliyor. ABD'nin kritik tarım bölgelerinde baş gösteren kuraklık, rekolte beklentilerini düşürerek arz endişelerini derinleştiriyor. Soya fasulyesinin gelişim aşamasında olduğu ağustos ayındaki hava koşullarının, nihai küresel üretim miktarını doğrudan belirlemesi bekleniyor.
El Nino Etkisi Dünyanın En Büyük Üreticisini Vurabilir
Emtia piyasaları uzmanlarının değerlendirmelerine göre, fiyatlardaki bu tırmanış tek bir nedene bağlanamıyor. Dünyanın en büyük soya fasulyesi üreticisi konumundaki Brezilya'da etkisini gösteren El Nino hava olayının sıcaklıkları değişken hale getirmesi, üretimde kayıplara yol açma potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, El Nino etkisinin 2027 yılı başına kadar sürebileceğini ve beklentilerin üzerinde bir rekolte düşüşü yaşanabileceğini belirtiyor. Bu durumun, önümüzdeki altı aylık dönemde soya fasulyesi fiyatlarının güçlü seyretmesine neden olacağı öngörülüyor. Halihazırda stokların yetersiz olması ve küresel arzın daralma ihtimali, piyasalardaki tedirginliği her geçen gün artırıyor.
Çin'in Devasa İthalatı Ve Biyoyakıt Talebi
Arz tarafındaki bu sıkıntıların yanı sıra, talep cephesinde de fiyatları destekleyen dikkat çekici gelişmeler yaşanıyor. Dünyanın en büyük soya fasulyesi ithalatçısı olan Çin, son dönemde ABD'den yüklü miktarda yeni alımlar gerçekleştirdi. Sadece iki hafta içerisinde ABD'den Çin'e 812 bin tonluk devasa bir satışın yapılması, fiyatları yukarı çeken ana etkenlerden biri oldu. Öte yandan, küresel piyasalarda petrol fiyatlarının artmasıyla birlikte alternatif enerji kaynaklarına olan yönelim hız kazandı. Biyodizel ve biyoyakıt üretiminde yoğun olarak kullanılan soya fasulyesine yönelik sanayi talebinin artması, fiyatlardaki yükseliş eğilimini destekleyen bir diğer önemli faktör olarak öne çıkıyor. Soya fasulyesinin aynı zamanda et ve süt endüstrisinde temel hayvan yemi olması, bu üründeki fiyat artışlarının önümüzdeki dönemde tüm gıda zincirini etkileme riskini barındırıyor.
