Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) 2024 yılı verilerine göre Türkiye, 31,4 milyar dolarlık sevkiyat ile küresel gıda ihracatı pazarında dünyanın 14'üncü büyük ülkesi konumuna ulaştı. Ancak tarım ve gıda alanında elde edilen bu ihracat başarısı, vatandaşın mutfak masraflarına aynı oranda olumlu yansımadı. Dünya genelinde gıda ihracatı yapan dev ülkeler gıda enflasyonu oranlarını tek haneli rakamlarda dizginlemeyi başarırken, Türkiye mayıs ayı itibarıyla yüzde 34'e dayanan yıllık enflasyon oranıyla kendi ligindeki ülkelerden belirgin bir şekilde ayrıştı.
Dünya gıda pazarının yarısı 10 ülkenin elinde
Küresel tarım ve gıda ticaretinin ağırlık merkezi her geçen yıl daha spesifik bir hal alıyor. İlk 10 ihracatçı ülke, 1,5 trilyon dolarlık pazarın yaklaşık yüzde 49'unu tek başına yönetiyor. Gıda ihracatı liginin zirvesinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Brezilya, Çin, Kanada ve Meksika gibi ülkeler bulunuyor. Türkiye ise artan jeopolitik ve stratejik önemiyle bu dev pazarda yüzde 2,1'lik bir pay almayı başardı.
ABD 181,3 milyar dolarlık dış satımla liderliği elinde tutarken, Brezilya tarımsal üretimdeki atılımlarıyla ikinci sıraya yerleşti. Çin ise dünyanın en büyük üreticilerinden biri olmasına rağmen kendi iç talebini karşılamak için üretimini ağırlıklı olarak yurt içinde tüketiyor ve dünyanın en büyük gıda ithalatçısı olarak öne çıkıyor. Hollanda ise dar tarım alanlarına rağmen yüksek teknolojili sera tarımı ve Rotterdam limanının lojistik avantajıyla devler liginde yer alıyor.
İhracat devleri enflasyonu tek hanede tutuyor
İhracat rakamlarındaki başarının iç piyasaya yansıması incelendiğinde oldukça dikkat çeken bir tablo ortaya çıkıyor. Dünyanın en büyük gıda ihracatçıları tüketici fiyatlarını kontrol altında tutabiliyor. ABD'de gıda fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 2 ila 3 bandında kalırken, Kanada'da yüzde 3, Fransa'da ise yüzde 1 civarında seyrediyor. Hatta 144 milyar dolarlık gıda ihracatı yapan Brezilya ile Meksika gibi ülkelerde bile gıda enflasyonu yüzde 4 seviyesinde bulunuyor. Aynı listedeki ilk 15 ülke arasında çift haneli enflasyon sadece yüzde 33 ile Arjantin'de ve yüzde 34 ile Türkiye'de görülüyor.
Üretim başarısı neden fiyat istikrarı getirmiyor
Uzman değerlendirmelerine göre, yüksek ihracat kapasitesi tek başına iç piyasada düşük fiyat anlamına gelmiyor. Son yıllarda artan enerji maliyetleri, iklim krizine bağlı üretim kayıpları, gübre fiyatları ve lojistik giderleri tarım sektörünü doğrudan etkiliyor. Güçlü tarım ülkeleri; gelişmiş depolama altyapıları, yüksek tarımsal verimlilik ve uzun vadeli tarım politikaları ile küresel dalgalanmaları kendi tüketicisine daha az yansıtıyor.
Türkiye ise güçlü üretim altyapısına rağmen özellikle taze meyve-sebze, et ve süt ürünleri ile işlenmiş gıda kalemlerinde yüksek maliyet baskısı yaşıyor. Tarladan sofraya uzanan tedarik zincirindeki aracı ve lojistik maliyetleri, Türkiye'nin ihracatta üst sıralarda yer alırken aynı zamanda yüksek gıda enflasyonu ile mücadele eden bir ekonomi olmasına zemin hazırlıyor. Tarım politikalarında atılacak maliyet düşürücü adımların, ilerleyen süreçte etiket fiyatlarında istikrarı sağlayıp sağlamayacağı yakından takip ediliyor.
