ABD Başkanı Donald Trump'ın, Grönland'ı satın alma isteğine karşı çıkan 8 NATO üyesi ülkeyi yeni gümrük vergileriyle tehdit etmesi, küresel piyasalarda deprem etkisi yarattı. Haftanın ikinci işlem gününde ABD vadeli işlemleri ve dünya borsaları sert bir düşüş dalgasına kapıldı. Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla birlikte yatırımcılar riskli varlıklardan kaçarak güvenli limanlara sığındı.
Piyasalardaki panik havası rakamlara net bir şekilde yansıdı. S&P 500 vadeli işlemleri yüzde 1,8 değer kaybederken, Dow Jones Endüstri Ortalaması vadeli işlemleri yüzde 1,6'lık düşüşle yaklaşık 600 puan eridi. Teknoloji ağırlıklı Nasdaq borsasında ise kayıp yüzde 1,8'i buldu. Satış dalgası sadece ABD ile sınırlı kalmadı; Paris, Frankfurt ve Londra borsaları da yüzde 1'den fazla değer kaybederek üst üste ikinci günü ekside kapatma yoluna girdi.
Yatırımcı Güvenli Limana Kaçtı
Borsalarda yaşanan bu çöküş, değerli madenlere olan talebi patlattı. Yatırımcıların güvenli liman arayışı sonucunda altın ve gümüş fiyatları tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaştı. Altın yüzde 3 artışla ons başına 4.733 dolara yükselirken, gümüş yüzde 7'nin üzerinde bir sıçrama yaparak 95,30 dolar seviyesini gördü.
Trump, Cumartesi günü yaptığı açıklamada Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda ve Finlandiya'dan ithal edilen mallara Şubat ayından itibaren yüzde 10 ek gümrük vergisi getireceğini duyurmuştu. Bu kararın gerekçesi olarak ise söz konusu ülkelerin, Trump'ın Grönland'ı ABD topraklarına katma arzusuna muhalefet etmesi gösterildi. Avrupa Birliği ülkelerinden yapılan yıllık toplam ithalatın, ABD'nin en büyük iki ithalatçısı olan Meksika ve Çin'den yapılan ithalattan daha fazla olması, tehdidin ekonomik boyutunu gözler önüne seriyor.
Nobel Barış Ödülü alamayınca tavrı değişti
Krizin perde arkasında ise ilginç bir detay ortaya çıktı. Trump, Grönland konusundaki agresif tutumunu, geçen yıl kendisine Nobel Barış Ödülü verilmemesine bağladı. Pazartesi günü basına sızan bir kısa mesaja göre Trump, Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store'ye gönderdiği mesajda, ödülü alamadığı için artık 'sadece barışı düşünmek zorunda hissetmediğini' belirtti. Bu mesaj, Washington ile en yakın müttefikleri arasındaki gerilimi daha da tırmandırdı.
Avrupa başkentlerinde ise Trump'ın tehditleri büyük bir öfkeye ve diplomatik hareketliliğe neden oldu. Liderler, misilleme tarifeleri ve Avrupa Birliği'nin zorlamaya karşı enstrümanının ilk kez kullanılması da dahil olmak üzere olası karşı tedbirleri masaya yatırdı.
Davos Zirvesi'nde Gergin Bekleyiş
İsviçre'nin Davos kasabasında düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu, piyasalardaki bu gerginliğin gölgesinde devam ediyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, forumda yaptığı konuşmada Amerika'nın Avrupa ile ilişkilerinin hala güçlü olduğunu savundu. Ticari ortaklara 'derin bir nefes alma' çağrısında bulunan Bessent, Grönland kaynaklı vergi tehditlerinin yarattığı gerilimin zamanla yatışacağını ima etti.
Analistler ise temkinli bir iyimserlik içinde. Wedbush Securities analisti Dan Ives, yeni vergi tehdidinin konferans üzerinde bir baskı oluşturduğunu ancak zamanla durulacağını öngörüyor. Ives, müşterilerine geçtiği notta, 'Geçen yıl olduğu gibi, bu konuda da havlamanın ısırmaktan daha kötü olacağını, müzakereler sürdükçe Trump ile AB liderleri arasındaki gerilimin sonunda sakinleşeceğini düşünüyoruz' ifadelerini kullandı.
Asya borsalarında seçim belirsizliği
Piyasalardaki dalgalanma Asya'da da hissedildi. Japonya Merkez Bankası'nın politika toplantısının sürdüğü bir ortamda, Başbakan Sanae Takaichi'nin 8 Şubat için erken seçim çağrısı yapması Tokyo borsasını vurdu. Nikkei 225 endeksi yüzde 1,1 değer kaybederek 52.991 puana geriledi. Başbakanın parlamentoyu feshederek güçlü kamuoyu desteğini sandığa yansıtmak istemesi, uzun vadeli Japon devlet tahvili getirilerinin yükselmesine neden oldu.
Çin piyasaları da günü düşüşle tamamladı. Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 0,3 gerilerken, Şanghay Bileşik Endeksi yatay bir seyir izledi. Enerji piyasasında ise ABD ham petrolü 59,86 dolara, uluslararası gösterge Brent petrol ise 64,45 dolara yükselerek hafif bir toparlanma gösterdi. Piyasaların gözü şimdi Davos'tan gelecek haberlerde ve ABD Merkez Bankası'nın (Fed) enflasyon verilerine dayalı faiz kararında olacak.
