ABD Başkanı Donald Trump'ın, Kuzey Kutbu'nun stratejik noktası Grönland'ın kontrolünü ele geçirme hedefi, Batı dünyasında benzeri görülmemiş bir krize yol açtı. Salı günü yaptığı açıklamada bu hedefinden 'geri dönüş olmadığını' kesin bir dille ifade eden Trump, gerekirse güç kullanma seçeneğini dahi masada tuttuğunu ima ederek NATO ittifakının temellerini sarsan bir çıkışa imza attı. Müttefikler arasında esen soğuk rüzgarlar, İsviçre'nin Davos kasabasındaki Dünya Ekonomik Forumu'na da damgasını vurdu.
Yapay Zeka Görselleriyle Gözdağı ve 'Zorbalık' Tartışması
Başkan Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı görüşmenin hemen ardından sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımlarla niyetinin ciddiyetini ortaya koydu. Grönland'ın ulusal ve dünya güvenliği için hayati önem taşıdığını savunan Trump, mesajını pekiştirmek için yapay zeka (AI) ile üretilmiş görseller kullandı. Paylaşılan görsellerden birinde Trump, Grönland'da elinde ABD bayrağıyla görülürken, bir diğerinde Kanada ve Grönland'ı Amerika Birleşik Devletleri haritasının bir parçası olarak gösteren bir harita önünde liderlere hitap ediyordu.
Trump ayrıca, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'dan gelen ve 'Grönland'da ne yapmaya çalışıyorsun?' diye soran özel mesajları sızdırarak diplomatik teamülleri zorladı. Fransız şaraplarına ve şampanyalarına yüzde 200 gümrük vergisi getirme tehdidinde bulunan Trump'a, Davos'tan yanıt gecikmedi.
Avrupalı liderler, kıtanın gücünü göstermek için sahneye çıkarken Macron, Avrupa Birliği'nin (AB) 'en güçlünün kanununa' boyun eğmeyeceğini vurguladı. Trump'ın da katılması beklenen zirvede konuşan Macron, 'Bu dünyada daha fazla büyümeye ve istikrara ihtiyacımız var, ancak zorbalara karşı saygıyı tercih ederiz' ifadelerini kullandı.
AB'nin 'Ticaret Bazukası' Masada
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise yaşananları 'sismik bir değişim' olarak nitelendirerek, yeni bir 'Avrupa bağımsızlığı' biçimi inşa edilmesi gerektiğini savundu. AB, ABD'nin bu baskıcı tutumuna karşı ticari misilleme yapmaya hazırlanıyor. Masadaki seçeneklerden biri, 6 Şubat'ta otomatik olarak devreye girebilecek olan ve 93 milyar avroluk ABD ithalatını kapsayan gümrük vergileri paketi.
Ancak asıl dikkat çeken hamle, gayriresmi olarak AB'nin 'ticaret bazukası' olarak bilinen Zorlamaya Karşı Enstrüman (ACI) oldu. Daha önce hiç kullanılmayan bu mekanizma, ticareti Avrupa politikasını etkilemek için kullanan ülkelere karşı sert önlemler alınmasını sağlıyor. Macron, bu seçeneğin masada olduğunu bir kez daha hatırlattı. Bu hamle, ABD'li teknoloji devlerinin dijital hizmetleri de dahil olmak üzere, Washington'ın ticaret fazlası verdiği hizmet sektörünü kısıtlayabilir.
Washington'dan 'Sakin Olun' Çağrısı, Moskova'dan Destek
Kriz tırmanırken ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Davos'ta yaptığı konuşmada ortamı yumuşatmaya çalıştı. Avrupa ve ABD arasında yaşananları 'histeri' olarak tanımlayan Bessent, 'Sadece 48 saat oldu. Arkanıza yaslanın ve rahatlayın. Liderlerin gerilimi tırmandırmayacağına ve sonucun herkes için iyi olacağına inanıyorum' dedi. Bessent, olası bir ticaret savaşının en kötü senaryo olduğunu belirterek derin bir nefes alınması tavsiyesinde bulundu.
Öte yandan, Batı ittifakındaki bu çatlağı yakından izleyen Rusya, tartışmaya dahil oldu. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Moskova'nın ada üzerinde herhangi bir planı olmadığını belirtmekle birlikte, Danimarka'nın egemenliğini sorgulayan ifadeler kullandı. Lavrov, 'Grönland ne Norveç'in ne de Danimarka'nın doğal bir parçasıydı. Bu bir sömürge fethidir' diyerek Trump'ın hamlesine dolaylı bir meşruiyet alanı açtı.
Piyasalar Gerilimle Sarsıldı: Wall Street Düştü
Trump'ın gümrük vergisi tehditleri ve Grönland gerilimi, küresel piyasalarda 'Önce Amerika' ticaretinin yarattığı endişeleri yeniden alevlendirdi. Wall Street endeksleri Salı günü sert düşüşle açılırken, küresel risk iştahındaki azalma yatırımcıları güvenli limanlara yöneltti. Hisse senetleri dünya genelinde değer kaybederken, altın fiyatları rekor seviyelere ulaştı ve ABD Hazine tahvillerinde satış dalgası yaşandı.
