ABD Başkanı Donald Trump'ın Beyaz Saray'daki ikinci döneminin birinci yılı geride kalırken, Atlas Okyanusu'nun iki yakası arasındaki güven bağı tarihin en düşük seviyesine indi. Brüksel koridorlarında daha önce duyulması imkansız olan 'şantaj', 'tehdit' ve 'gözdağı' gibi ifadeler, artık Avrupa Birliği (AB) liderleri tarafından ABD'nin politikalarını tanımlamak için açıkça kullanılıyor. İlişkilerdeki bu sertleşmenin merkezinde ise Trump'ın, Grönland üzerindeki Amerikan kontrolüne karşı çıkan ülkelere yeni gümrük vergileri getireceği yönündeki uyarısı yer alıyor.
Güven Krizi ve İttifakın Geleceği
NATO'nun en güçlü üyesinin, bir başka müttefikin toprağına el koyma tehdidinde bulunması, Avrupalı liderler arasında şok etkisi yarattı. Geçtiğimiz aylarda Washington'a yönelik uygulanan diplomatik nezaket ve alttan alma politikaları sonuç vermeyince, Avrupa başkentlerinde söylemler sertleşti. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Danimarka'ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland'ın ilhak edilmeye çalışılması durumunda 'her şeyin duracağını, buna NATO üyeliğinin de dahil olduğunu' belirterek rest çekti.
Uzmanlar, siyasi liderlerin henüz açıkça itiraf etmekten kaçınsa da ABD'nin NATO'yu fiilen terk ettiği gerçeğinin Avrupa'da kabul görmeye başladığını vurguluyor. Eski NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'in anılarına da yansıyan 'İttifakın çöküşün eşiğinde olduğu' korkusu, bugün Trump 2.0 döneminde somut bir krize dönüşmüş durumda.
Ukrayna Desteği Kesildi, Avrupa Kendi Başının Çaresine Bakıyor
Kırılmanın ayak sesleri aslında 2025 yılının başlarında duyulmaya başlandı. Ukrayna'da devam eden savaş dördüncü yılına girerken, Washington'dan gelen yardımların kesilmesi ve ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in Avrupa'ya 'kendi güvenliğinizi kendiniz sağlayın' mesajı vermesi dönüm noktası oldu. ABD'nin önceliklerinin değiştiği bu dönemde, Ukrayna'nın NATO üyeliği rafa kalkarken, Avrupa ülkeleri Kiev'in savunma maliyetlerini tek başına üstlenmek zorunda kaldı.
Almanya'da seçimleri kazanarak Başbakanlık koltuğuna oturan Friedrich Merz, artan tehdit durumu karşısında Almanya ve Avrupa'nın savunma kapasitelerini güçlendirmek için 'çok hızlı ve büyük çabalar' sarf etmesi gerektiğini vurguladı. Merz'in bu çıkışı, kıtanın güvenlik mimarisinin ABD'den bağımsız olarak yeniden şekillendirilmesi gerektiği yönündeki görüşü pekiştirdi.
Avrupa'nın Yeni Savunma Doktrini ve Bağımsızlık Adımları
Trump yönetiminin, Avrupa'daki müttefiklerini zayıf olarak nitelendiren ve iç siyasete müdahale olarak algılanan yeni ulusal güvenlik stratejisi, Brüksel'i harekete geçirdi. Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, ABD'yi Avrupa'nın iç işlerine karışmaması konusunda uyarırken, AB yönetimi kendi savunma stratejisi üzerinde çalışmalara hız verdi.
Bu kapsamda AB, silah ve mühimmat temini için milyarlarca avroluk fonlar oluşturarak Amerikan tedarikçilerine olan bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, jeopolitik değişimlere uygun, daha otonom bir Avrupa inşa etme hedefini yineledi.
Sözlü gerilimin yanı sıra sahada da dikkat çekici gelişmeler yaşanıyor. Geçtiğimiz hafta Fransa, Almanya, İngiltere, Norveç, İsveç ve Hollanda; Beyaz Saray'a kararlılık mesajı vermek amacıyla Grönland'a sembolik de olsa askeri birlikler gönderdi. Bu hamle, Avrupa'nın egemenlik haklarını koruma konusundaki ciddiyetini ortaya koydu.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransız askeri yetkililerine yaptığı konuşmada durumu şu sözlerle özetledi: 'Avrupa bazı kesinliklerinden sarsılıyor. Bazen öngörülebilir, korkusuz ve her zaman yanımızda olduğunu sandığımız müttefiklerimiz, şimdi bizi şüpheye düşürüyor, hatta en az bekleyenlere karşı cephe alıyor.' Gümrük vergisi tehdidi altındaki sekiz Avrupa ülkesi ise egemenlik ve toprak bütünlüğü ilkelerinin arkasında durduklarını belirterek, ticaret savaşlarının transatlantik ilişkilere onarılmaz zararlar vereceği uyarısında bulunuyor.
