Devrim Muhafızları, sahip olduğu şirketler ve kurumlar aracılığıyla İran dış politikasını, gelir kaynaklarını ve stratejik harcamaları önemli ölçüde kontrol ediyor. ABD, İran'a yönelik 'azami baskı' politikası kapsamında 2019'da, AB ise dün Devrim Muhafızları Ordusu'nu terör listesine aldı.
Bir halk milis gücü olarak 1979'daki İran Devrimi'nin ardından rejimin güvenliğini sağlamak amacıyla, İran ordusundan ayrı bir yapı olarak teşkil edilen Devrim Muhafızları, devrim lideri Humeyni'nin talimatıyla 5 Mayıs 1979'da kuruldu.
İran ordusunun yanında ikinci bir askerî güç olan Devrim Muhafızları Ordusu'nun temel rolü ulusal güvenliği sağlamak; iç ve sınır güvenliğinden, kanun uygulamasından ve İran'ın füze kapasitesinden sorumlu olmak şeklinde tanımlanıyor.
Asimetrik savaşa ve geleneksel olmayan görevlere odaklanan yapı, düzenli İran ordusunun daha konvansiyonel rolünü tamamlayacak şekilde tasarlandı. İki güç, ayrı komuta zincirleri içinde faaliyet gösteriyor.
Komutanlığını Tümgeneral Muhammed Pakpur'un yürüttüğü Devrim Muhafızları Ordusu; kara, hava, deniz kuvvetlerinin yanı sıra sayıları milyonu aşan Besic gönüllüleri hariç yaklaşık 250 bin personelden oluşuyor.
Ülke dışındaki askeri ve istihbari operasyonlardan sorumlu Kudüs Gücü de bu yapı içinde yer alırken, İran'ın balistik füze gibi en stratejik programları yine Devrim Muhafızları tarafından yürütülüyor.
Askeri yapı ve stratejik kabiliyetler
Kara Kuvvetleri, olası bir savaş veya kriz durumunda düzenli ordudan bağımsız hareket edebilecek şekilde yapılandırıldı. 100 bini aşkın aktif personeliyle kara sınırlarının güvenliğini üstlenen kuvvet, hızlı müdahale kapasitesi ve asimetrik savaş tecrübesiyle öne çıkıyor.
Hava-Uzay Kuvvetleri, İran savunma doktrininin merkezinde yer alıyor. Balistik füze ve uzun menzilli caydırıcılık kapasitesinden sorumlu olan bu kuvvetin envanterinde Şahab, Siccil, Kadr, Kıyam, Aşura, Sumar, Hurremşehr ve Hayberşiken gibi 300 ila 3 bin kilometre menzilli sistemler bulunuyor. Haziran 2025'te İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşta bu kapasite ön plana çıktı.
Deniz Kuvvetleri ise özellikle Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda faaliyet gösteriyor. Sürat botları, kıyı konuşlu füze sistemleri, deniz mayınları ve insansız deniz araçlarına dayalı asimetrik deniz harp doktrini benimsiyor.
Kudüs Gücü, İran'ın ülke dışındaki askeri ve istihbari faaliyetlerinden sorumlu. 2020'de ABD saldırısında öldürülen Kasım Süleymani döneminde bölgesel etkisini artıran güç, doğrudan İran lideri Ali Hamaney'e bağlı olması sayesinde hızlı karar alma kabiliyetine sahip. Ancak Süleymani sonrası dönemde etkinliğinin azaldığı yönünde değerlendirmeler yapılıyor.
Ekonomik ve siyasi nüfuz
Devrim Muhafızları Ordusu, savunma bütçesinden aldığı payın yanı sıra ulaşım, enerji, altyapı ve telekomünikasyon sektörlerindeki şirketleriyle önemli gelir elde ediyor. Bunların başında Hatemul Enbiya Yapı Karargahı geliyor. Kurum, binlerce yüklenici firma ve yüz binlerce çalışanıyla ülkenin en büyük ekonomik aktörlerinden biri konumunda.
Enerji, inşaat ve bankacılık alanındaki bu yapı, bazı çevrelerce 'ekonomik tekel' oluşturduğu gerekçesiyle eleştiriliyor. Özellikle eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Devrim Muhafızları'nın ekonomik faaliyetlerini sonlandırması yönünde çağrılar yapmıştı.
Siyasi alanda da etkili olan Devrim Muhafızları, eski ve aktif mensuplarının Meclis'te, yerel yönetimlerde ve üst düzey bürokraside görev almasıyla dikkat çekiyor. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Tahran Belediye Başkanı Ali Rıza Zakani ve eski bakan Ahmed Vahidi, bu etkinin öne çıkan örnekleri arasında yer alıyor.
Bu tablo, Devrim Muhafızları Ordusu'nun İran'da yalnızca askerî değil, ekonomik ve siyasi karar alma süreçlerinde de merkezi bir aktör olduğunu ortaya koyuyor.
