Türkiye'nin 22 yıl aradan sonra ev sahipliği yaptığı 36. NATO Liderler Zirvesi, Ankara'da yoğun bir gündemle başladı. Zirvenin ilk gününe ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımları ve F-35 savaş uçağı satışı hakkında verdiği olumlu mesajlar damga vurdu. Sivil uçuşlar için modernize edilen, pisti uzatılan ve adı Ankara Havalimanı olarak değiştirilen Etimesgut'taki askeri havalimanına inen Trump, Katar devleti tarafından hediye edilen 400 milyon dolarlık yeni Air Force One uçağının ilk yurt dışı uçuşunu da gerçekleştirmiş oldu.
Trump'tan Yaptırımların Kaldırılması ve F-35 Mesajı
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki resmi karşılama töreninin ardından konuşan Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, 5 adet F-35 savaş uçağı için söz alındığını duyurdu. Trump ise Türkiye'nin çoğu ülkeden sadık bir müttefik olduğunu belirterek, "Yaptırımları kaldıracağız. Zamanı geldi. Dostumu yaptırımlarla boğmak istemiyorum" dedi. 2019'daki Rahip Brunson olayına atıfta bulunan Trump, Erdoğan ile ilk günden beri aralarında işe yarayan bir kimya olduğunu vurguladı. Ayrıca, İran konusundaki olası bir savaşta İtalya, Almanya ve Fransa'nın destek vermediğini belirterek, "Türkiye olmasa NATO'ya gelmezdim" ifadelerini kullandı.
Öte yandan, Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, F-35 satışına ABD Kongresi'nden direnç gelebileceğini belirtti. İsrail ve Yunanistan'ın, Türkiye'nin F-35 programına dönmesine karşı çıkmasının bu süreçte etkili olabileceği ifade ediliyor. ABD yasaları gereği Türkiye'nin S-400 sistemlerini elden çıkarması şartı bulunurken, Trump'ın bu yasal engelleri nasıl aşacağı merak konusu. ABD lideri ayrıca, yenilenen havalimanındaki bir binaya kendi isminin verildiğini de açıkladı.
Savunma Harcamaları ve Büyük Duyuru
NATO Savunma Sanayii Forumu açılışında "Büyük Duyuru" başlığıyla konuşan Genel Sekreter Mark Rutte, filoya A330 MRTT ve 12 adet A400 uçağının katılacağını bildirdi. İttifakın istihbarat kapasitesini artırmak için yaşlanan Boeing E-3 uçaklarının yerine 10 adet SAAB GlobalEye ve 5 adet Triton drone alınacağı belirtildi. Teslimatların 2030'da başlayacağını söyleyen Saab CEO'su Micael Johansson, bir uçağın maliyetinin 400-450 milyon dolar olduğunu aktardı. Ayrıca Lockheed Martin ve Rheinmetall, ATACMS kısa menzilli balistik füzelerinin Almanya'da ortak üretilmesi için mutabakat zaptı imzaladı.
Zirve koridorlarında ise Avrupalı müttefiklerin savunma harcamaları yoğun şekilde tartışıldı. 2025 Lahey zirvesinde alınan, 2035'e kadar GSYH'nin yüzde 5'ini savunmaya ayırma hedefi gündemdeki yerini korudu. Halihazırda müttefiklerin tamamı eski hedef olan yüzde 2 barajını aşmış durumda. Toplantıda Ukrayna Devlet Başkanı Volodomir Zelenski ülkesinin NATO üyeliği çağrısını yinelerken, Trump, Rusya lideri Putin ile çok iyi bir görüşme yaptığını ve tarafların yakında bir anlaşmaya varabileceğini öne sürdü. ABD Başkanı ayrıca, Çin ve Rusya'nın Arktik'teki varlığı ile Danimarka'nın yetersiz yatırımlarını gerekçe göstererek, NATO ile ilişkilerine zarar verme ihtimaline rağmen Grönland'ın ABD kontrolüne geçmesi gerektiğini bir kez daha savundu.
Zirveye Damga Vuran Delegasyon Krizi
Toplantıların dışında en çok konuşulan olay Çekya delegasyonunda yaşandı. Aralarındaki yetki ve delegasyon liderliği krizi nedeniyle Başbakan Andrej Babiš ve Cumhurbaşkanı Petr Pavel, Ankara'ya aynı havalimanından kalkış yapan farklı uçaklarla bir saat arayla geldi. Babiš'i Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Pavel'i ise Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy karşıladı. Çekya Anayasa Mahkemesi'nin Pavel'in katılımı yönündeki kararına rağmen aşılamayan kriz, iki liderin aile fotoğrafında tamamen zıt köşelerde yer almasıyla gözler önüne serildi.
Zirvedeki bir diğer önemli gelişme ise Kanada Başbakanı Mark Carney'nin, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 8 ülkenin ortaklığıyla sermayeye erişimi kolaylaştırmak amacıyla "Savunma, Güvenlik ve Direnç Bankası" kurulacağını duyurması oldu. Bankanın 2027 yılında faaliyete geçmesi planlanıyor. Ayrıca Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz, 7 yaşında annesi ve kız kardeşiyle mülteci olarak ayrıldığı Ankara'ya yıllar sonra ilk kez bakan unvanıyla döndü. Şehrin hızla değiştiğini belirten Yeşilgöz, fırsat bulup İskender kebap yediğini ve lezzetlerin hiç değişmediğini ifade etti.
