İstanbul'da son beş yıl içinde Sağlık Bakanlığına bağlı ekipler tarafından yürütülen denetimlerde, kapalı alanlarda sigara yasağı kurallarını ihlal eden 25 bin 970 işletmeye toplam 694 milyon 666 bin 994 lira idari para cezası kesildi. Toplum sağlığını korumak amacıyla hayata geçirilen düzenlemeler kapsamında, kent genelindeki denetimler düzenli ve tavizsiz bir şekilde sürdürülüyor.
Türkiye'nin dumansız hava sahası yolculuğu
Türkiye'de 2008 yılında yapılan yasal düzenlemelerle kamuya açık tüm kapalı alanlarda tütün ürünlerinin tüketimi kısıtlanmıştı. 19 Temmuz 2009 tarihinden itibaren bu yasanın kapsamı genişletilerek lokanta, kahvehane ve kafeterya gibi işletmeler de sürece dahil edildi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre Türkiye, bu adımlarla tütün kontrolüne yönelik en geniş kapsamlı yasaya sahip dünyadaki altıncı, Avrupa'daki üçüncü ülke konumuna yükseldi. Uygulamanın temel hedefi ise tütün kullanmayan bireylerin, başkalarının dumanından zarar görmesini engellemek olarak belirlendi.
Milyonlarca işletme titizlikle denetlendi
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünden elde edilen güncel verilere göre, kentte bu yıl itibarıyla 145 personelden oluşan 65 ekip sahada görev yapıyor. Serbest, ihbar, takip ve çapraz denetim yöntemleriyle son beş yılda 1 milyon 349 bin 147 işletme titizlikle incelendi.
Ceza istatistiklerine bakıldığında, ihlal tespit edilen işletmelere uygulanan yaptırımların yıllar içinde arttığı görülüyor. 2022 yılında 22 milyon 263 bin lira olan ceza tutarı, 2023'te 33 milyon 47 bin lira, 2024'te 154 milyon 579 bin lira ve 2025'te 278 milyon 960 bin lira olarak kaydedildi. Bu yılın ocak-mayıs döneminde ise kurallara uymayan mekanlara 205 milyon 816 bin lira yaptırım uygulandı.
Kurallara uymayan işletmelere kapatma cezası
Sadece idari para cezasıyla kalınmayıp, ihlalleri alışkanlık haline getiren mekanlara yönelik daha ağır yaptırımlar da devreye alındı. 2022-2026 döneminde yasağa uymamakta ısrar eden 681 işletmeye geçici kapatma cezası verilirken, kapalı mekanda tütün kullandığı tespit edilen 1.958 kişiye de ceza kesildi. Vatandaşlar, kurallara uymayan yerleri Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM) 184 hattı üzerinden bildirebiliyor. Bu kapsamda aynı dönemde ihbar üzerine 36 bin 509 özel denetim gerçekleştirildi.
Pasif içicilik milyonlarca hayata mal oluyor
Dumansız hava sahası uygulamasının önemine değinen Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Volkan Kara, tütünün insanlık için yarattığı tehlikenin boyutlarını anlattı. İstisnasız bütün kapalı alanları kapsayan yasaların hem bireyleri hem de çevreyi koruduğunu belirten Kara, şu ifadeleri kullandı:
Tütünün, sigaranın dünyaya zarar olarak hesabını yapacak olursak yılda 8 milyon kişi hayatını kaybediyor. 8 milyon çok büyük bir rakam. Çünkü 3,5 yıl süren pandemide toplamda 7 milyon kişi hayatını kaybetti. 8 milyon ölümün 1,2 milyonu pasif duman maruziyetinden. Yani kendisi sigara içmeyip dumana maruz kalan insanların hayatlarını kaybetmesi. İşte dumansız hava sahasının önemli konularından biri de bu.
"Sağlıklı bir hava herkesin hakkı"
Kapalı ortamlarda sigara içildiğinde zararlı maddelerin 3 ila 6 ay boyunca havada asılı kaldığına dikkat çeken uzmanlar, çocukların ve gençlerin sigara içmeyi normal bir davranış olarak algılamasının önüne geçilmesi gerektiğini vurguluyor. Bağımlılıkla mücadelede erken yaşta verilen eğitimlerin ve ücretsiz bırakma tedavilerinin önemine işaret eden Prof. Dr. Kara, sözlerini şöyle tamamladı:
Temiz, sağlıklı bir hava herkesin hakkı. Bu konuda bizim de çaba içinde olmamız gerekiyor. İhlalleri gördüğümüzde lütfen bildirelim. Sigara kullanan bireylere, olumlu anlamda bırakması yönünde telkinlerde bulunalım. Profesyonel destek almaları için onları yönlendirelim. Çocukların ve gençlerin bu ürünlere başlamaması için elimizden gelen çalışmaları yapalım.
