İnsan gelişiminde önemli bir kilometre taşı olan ve genellikle 2 yaşından itibaren çocuklarda görülen 'hayali oyun' (mış gibi yapma) yeteneğinin, sadece insanlara özgü olmadığına dair ilk kez güçlü kanıtlar elde edildi. Bilim insanları, insanlarla iletişim kurabilme yeteneğiyle tanınan Bonobo Kanzi ile gerçekleştirdikleri deneylerde şaşırtıcı sonuçlara ulaştı. Yapılan araştırma, bir laboratuvar ortamında yetişen maymunun hayal gücüne sahip olabileceğine işaret ediyor.
Hayali Meyve Suyu Partisi
Johns Hopkins Üniversitesi'nden araştırmacıların da aralarında bulunduğu ekip, Kanzi'nin hayal kurma kapasitesini ölçmek için çocuklar üzerinde uygulanan yöntemleri adapte etti. Araştırmacılar, Kanzi için hayali bir meyve suyu partisi düzenledi.
Deneyde, araştırmacılar boş bir sürahiden iki bardağa 'hayali' meyve suyu doldurur gibi yaptı. Ardından bardaklardan birini yine 'mış gibi yaparak' boşalttılar. Kanzi'ye hangi bardağı istediği sorulduğunda, ünlü bonobo yüzde 68 oranında içinde hala 'hayali meyve suyu' bulunan bardağı işaret etti.
Araştırmanın en kritik aşamalarından biri, Kanzi'nin sadece taklit mi ettiği yoksa kavramı gerçekten anlayıp anlamadığıydı. Bunu test etmek için araştırmacılar gerçek meyve suyu ile hayali meyve suyunu yan yana sundu.
İskoçya'daki St. Andrews Üniversitesi'nden çalışmanın ortak yazarı Amalia Bastos, Kanzi'nin neredeyse yüzde 80 oranında hayali meyve suyu yerine gerçek meyve suyunu seçtiğini belirtti. Bastos, 'Bu durum, onun gerçek meyve suyu ile hayali meyve suyu arasındaki farkı gerçekten ayırt edebildiğini gösteriyor' ifadelerini kullandı. Benzer bir deney de sahte üzümlerle yapıldı ve yine olumlu sonuçlar alındı.
'İnsana Özgü Olmayabilir'
Johns Hopkins Üniversitesi'nden çalışmanın ortak yazarı Christopher Krupenye, sonuçların heyecan verici olduğunu belirterek, 'Bu çalışma, hayal gücü kapasitesinin köklerinin sadece bizim türümüze özgü olmadığını gösteriyor' dedi.
Semboller kullanarak insanlarla iletişim kurabilen ve basit taş aletler yapmayı öğrenen Kanzi, geçtiğimiz yıl 44 yaşında hayatını kaybetmişti. Kanzi, insanlar arasında büyüdüğü için bu yeteneklerinin ne kadarının doğuştan ne kadarının öğrenilmiş olduğu tartışılsa da, çalışma nesli tükenmekte olan büyük maymunların zihin yapısını anlamak için yeni bir kapı araladı.
Öte yandan tüm bilim insanları Kanzi'nin insanlar gibi 'oyun oynadığına' ikna olmuş değil. Duke Üniversitesi'nden karşılaştırmalı psikolog Michael Tomasello, bir eylemi zihinde canlandırmak ile onun gerçekmiş gibi sürdürülmesi arasında fark olduğunu savundu. Tomasello, 'Buna ikna olmam için Kanzi'nin bizzat kendisinin bir kaba su dolduruyormuş gibi yaptığını görmem gerekirdi' değerlendirmesinde bulundu.
