Avrupa'da Hava Kirliliği Raporu: En Çok Ölüm İtalya'da

Avrupa Birliği (AB) genelinde hava kalitesinde son yıllarda kaydedilen iyileşmelere rağmen, hava kirliliği halk sağlığı üzerindeki en büyük çevresel tehdit olmaya devam ediyor. Avrupa Çevre Ajansı (EEA) tarafından yayımlanan son rapora göre, 2023 yılında kıta genelinde hava kirliliğinin güvenli seviyelerin üzerinde seyretmesi sonucunda 182 bin kişi hayatını kaybetti.

Rapor, 2005 ile 2023 yılları arasında ince partikül maddelere (PM2.5) bağlı erken ölümlerin yüzde 57 oranında azaldığını ortaya koysa da mevcut durumun ciddiyetini koruduğunu gösteriyor. EEA verilerine göre, Avrupa'daki şehirlerde yaşayan nüfusun yüzde 95'i, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından önerilen sınır değerlerin 'çok üzerinde' bir kirliliğe maruz kalıyor.

İtalya, Polonya ve Almanya'da Ağır Bilanço

Ülkeler bazında yapılan değerlendirmede en ağır tablo İtalya'da kaydedildi. Rapora göre İtalya, 2023 yılında PM2.5 kaynaklı kirlilik nedeniyle 43 bin 83 ölümle AB içinde en fazla kaybın yaşandığı ülke oldu. Bu veri, ülkede her 100 bin kişide 100,6 ölüm oranına ve toplamda 407 bin 949 'kaybedilen yaşam yılına' işaret ediyor.

İtalya'yı 25 bin 268 ölümle Polonya ve 21 bin 640 ölümle Almanya takip etti. Ancak nüfusa oranla kişi başına düşen en yüksek etkilerin Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek ve Arnavutluk gibi Güneydoğu Avrupa ülkelerinde görüldüğü belirtildi. Buna karşılık, İzlanda'da hava kirliliğine bağlı ölüm kaydedilmezken, Finlandiya, İsveç, Estonya ve Norveç gibi kuzey ülkeleri en düşük risk grubunda yer aldı.

Görünmez Tehlike: PM2.5 Nedir ve Nasıl Oluşur?

Raporda, sağlığı en çok tehdit eden unsur olarak ince partikül madde (PM2.5) öne çıkıyor. Çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan bu parçacıklar, solunduğunda akciğerlere ve kan dolaşımına karışarak ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.

Astım, iskemik kalp hastalığı ve akciğer kanseri gibi hastalıkları tetikleyen PM2.5'in, son araştırmalara göre bunama riskini de artırabileceği belirtiliyor. Bu kirlilik türü çoğunlukla araç egzozları, katı yakıtların yanması, sanayi üretimi gibi insan faaliyetlerinden kaynaklanırken; iklim değişikliğiyle artan orman yangınları gibi doğal faktörler de kirlilik seviyelerini yükseltiyor.

AB'den Yeni Düzenleme: Sınırlar Aşağı Çekiliyor

Avrupa Birliği, hava kirliliği kaynaklı ölümleri azaltmak amacıyla yasal mevzuatta önemli değişikliklere gitti. 10 Aralık 2024'te yürürlüğe giren güncellenmiş Ortam Hava Kalitesi Direktifi ile PM2.5 için yıllık izin verilen sınır değer yarıdan fazla düşürüldü.

AB Çevre Komiseri Jessika Roswall, kirli havanın her yıl yaklaşık 250 bin erken ölüme neden olduğunu ve AB ekonomisine 850 milyar avroya varan bir maliyet çıkardığını belirtti. Roswall, yeni kuralların milyonlarca Avrupalının yaşam kalitesini artıracağını ve kirliliği 'geçmişin bir sorunu' haline getirmek için kritik bir kilometre taşı olduğunu vurguladı.