Manisa'nın Soma ilçesinde meydana gelen ve 301 maden işçisinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan facianın üzerinden tam 12 yıl geçti. Türkiye'nin yakın tarihinin en büyük ve en derin can kaybıyla sonuçlanan iş kazasının yıl dönümünde, toplumsal hafızayı diri tutmak amacıyla anlamlı bir proje hayata geçirildi. 140journos ekibi tarafından hazırlanan ve yedi kişilik bir kadroyla bir aylık yoğun çalışma sonucu tamamlanan “Karabaht” isimli kısa çizgi film izleyicilerle buluştu.
Adını bir kömür üreticisinin "Bahtım Kara" ifadesinden ve facianın ardından bir annenin dile getirdiği, “432 çocuk baba diye kara toprağa sarılıyor” feryadından alan yapım, babası maden işçisi olan bir çocuğun gözünden madencilik yaşamını ele alıyor. Film, kömüre dayalı enerji politikalarının getirdiği insani bedelleri sorgularken, bu durumun bir kader değil bir seçim olduğunu vurguluyor.
"Kömür Karası Umuda Dönüşsün"
İstanbul Beyoğlu'nda gerçekleştirilen ön gösterimde bir araya gelen yapım ekibi, Türkiye'nin elektrik üretiminin önemli bir kısmının halen kömüre dayalı olduğuna işaret etti. Yapılan açıklamada, projenin sadece geçmiş acıları anan bir çalışma olmadığı, aynı zamanda geleceğe yönelik sürdürülebilir bir "adil dönüşüm" çağrısı taşıdığı belirtildi.
Yapım ekibi, projenin felsefesini şu sözlerle özetledi: "Karabaht hayali bir yerleşim yeri gibi görünse de aslında Soma’dan Yatağan’a, Amasra’dan Afşin’e kadar ülkemizin pek çok bölgesindeki gerçekliği temsil ediyor. Bir çocuğun dünyasındaki kömür karasını, umuda dönüştürecek bir çıkış yolu aradık. İçinde şakaya yer olmayan, dramatik bir çizgi film formatı kullanarak maden bölgelerinin atmosferini yansıtmak istedik."
Enerji Politikaları ve Sağlık Verileri
Filmin kapanış bölümünde paylaşılan veriler, kömür tüketiminin ve madencilik sektörünün çevresel ile insani etkilerini bir kez daha gözler önüne serdi. İlgili sivil toplum kuruluşları ve iş sağlığı meclislerinin raporlarına göre, geçmiş yıllardan günümüze kadar maden işkolunda çok sayıda işçi hayatını kaybetti. Kömürlü termik santrallerin yol açtığı hava kirliliğinin ise halk sağlığı üzerinde ciddi etkileri olduğu, bu kirliliğin Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) standartlarına indirilmesi halinde birçok kronik rahatsızlığın ve erken ölümün önüne geçilebileceği ifade ediliyor.
Ön gösterime katılan iklim ve enerji uzmanları, maden facialarında yitirilen canların gerisinde büyük aile hikayeleri ve insani dramlar barındırdığını hatırlatarak, bu özel dönüm günlerinin kömürden kademeli çıkış stratejileri ve adil geçiş ihtiyacının kamuoyunda sağlıklı şekilde tartışılması için önemli bir vesile teşkil ettiğini dile getirdi.
Yenilenebilir Enerjide Dönüşümün Önemi
Uluslararası enerji düşünce kuruluşlarının analizlerine bakıldığında, Türkiye'nin elektrik üretiminde kömür kullanımının yanı sıra yenilenebilir enerji kaynaklarında da ciddi bir ivme yakaladığı görülüyor. Özellikle son yıllarda rüzgar ve güneş enerjisinin elektrik üretimindeki payının artış göstererek yerli kömürden yapılan üretimi geride bırakması dikkat çekici bir gelişme olarak kaydedildi.
Uzmanlar tarafından hazırlanan akademik ve stratejik çalışmalarda, kömürlü termik santrallerden kademeli olarak uzaklaşılmasının ve yeşil enerjiye geçişin, önümüzdeki yıllarda binlerce kronik hastalığı engelleyebileceği, iş günü kayıplarının önüne geçebileceği ve sağlık harcamalarında milyarlarca liralık tasarruf sağlayabileceği öngörülüyor. Sektör temsilcileri, dönüşümün sadece santralleri kapatmaktan ibaret olmadığını; işçiyi, aileleri, yerel halkı ve doğayı koruyan katılımcı, bütüncül ve uzun vadeli istihdam planlamalarının hayata geçirilmesi gerektiğini savunuyor.
