ABD'nin bir Amazon ülkesine gerçekleştirdiği ilk açık saldırı, Çin ile olan 'ekstraktivist' rekabetinde yeni bir evreyi işaret ediyor. Bu çatışmanın sonucu, Güney Amerika'nın devasa maden zenginliklerinin 21. yüzyılın enerji dönüşümüne mi yoksa 20. yüzyılın fosil yakıt çıkarlarını savunan bir askeri güce mi hizmet edeceğini belirleyecek.
Venezuela'ya yönelik bu hamle, görünürde işlevsiz bir ülkedeki yozlaşmış bir diktatörlüğü hedef alsa da sonuçları çok daha derin küresel etkiler taşıyor. Venezuela petrolleri bariz bir hedef olsa da tek amaç bu değil. 2014 yılında yapılan bir röportajda Nicolás Maduro, ABD'nin 'Venezuela petrolüne el koymak' için ne kadar ileri gidebileceği konusunda uyarılarda bulunmuştu. Dünyanın en büyük rezervlerine sahip olan Orinoco Kuşağı, küresel stokun beşte birini barındırıyor. Donald Trump ise ABD şirketlerinin bu kaynakları işleyerek 'ülke için para kazanmaya başlayacağını' belirtmişti.
Ancak bu hamle ekonomik açıdan mantıklı görünmüyor. Venezuela'nın ağır petrolünü işlemek zor ve maliyetli. Yıllarca süren yaptırımlar ve bakımsızlık nedeniyle altyapı çökmüş durumda. Yenilenebilir enerjinin yükselişte olduğu bir dönemde, bu sektörü ayağa kaldırmak milyarlarca dolara mal olacak. Asıl amaç, Guyana'daki petrol sahalarında genişleyen ABD şirketlerinin güvenliğini sağlamak ve bölge liderlerine Washington'ın hakimiyetini hatırlatan sert bir mesaj vermek gibi görünüyor. Nitekim ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 5 Ocak'ta paylaştığı 'Burası bizim yarım küremiz' mesajı bu niyeti açıkça ortaya koyuyor.
Çin'in Hakimiyeti ve ABD'nin 'Bağımsızlık' Stratejisi
Trump yönetiminin Kasım ayında yayımladığı ulusal güvenlik stratejisi, Rusya'dan ziyade Amerika kıtasından gelen 'tehditlere' odaklanıyor. Strateji belgesinde, 'ABD, ulusal savunma veya ekonomi için gerekli temel bileşenlerde asla dış bir güce bağımlı olmamalıdır' ifadesi yer alıyor. Bu durum, özellikle kritik mineraller ve materyallere erişimin genişletilmesini zorunlu kılıyor.
Belgede adı geçmese de asıl rakip, Latin Amerika'nın ana ticaret ortağı haline gelen Çin. Çin, Venezuela petrolünden Brezilya demirine, Şili bakırından Bolivya lityumuna kadar bölgenin en büyük alıcısı konumunda. ABD için en büyük endişe, Çin'in yenilenebilir enerji teknolojisi, silah sistemleri ve yapay zeka için hayati önem taşıyan kritik mineraller üzerindeki küresel hakimiyeti.
- Brezilya: Dünyanın ikinci en büyük kritik mineral yataklarına sahip ve yüksek kaliteli çelik için gerekli olan niyobyumun lider üreticisi.
- Bolivya: Elektrikli araç bataryaları için vazgeçilmez olan lityumda dünyanın en büyük rezervlerine sahip.
- Şili, Peru ve Kolombiya: Önemli nadir toprak elementi yataklarına ev sahipliği yapıyor.
Güney Amerika İkiye Bölündü: İş Birliği mi, Direniş mi?
ABD'nin bölgedeki askeri yığınağı, Güney Amerika liderlerini ikiye böldü. Arjantin'de Javier Milei ve Ekvador'da Daniel Noboa gibi sağ kanat liderler ABD'nin hamlelerini desteklerken; Meksika, Brezilya, Kolombiya, Uruguay ve Küba bu durumu bölgesel istikrara bir tehdit olarak görüyor.
Kolombiya Cumhurbaşkanı Gustavo Petro, ABD saldırılarının ardından sınır hattına askeri birlikler sevk etti ve tehditlerin artması durumunda silahlanma sözü verdi. Anayasal olarak yeniden aday olamayan Petro ve halefi Iván Cepeda, Beyaz Saray'ın hedefindeki isimler arasında. Trump'ın Petro'ya yönelik 'kokain satıcısı' suçlamaları, Kolombiya'nın (Küba ve Grönland ile birlikte) ABD'nin bir sonraki hedef listesinde olabileceğine işaret ediyor.
Brezilya lideri Lula da Silva da Trump'ın hedefinde. Geçen yıl Trump'ı 'imparator gibi davranmakla' suçlayan Lula, ABD tarifelerinin %50'ye çıkarılmasıyla karşı karşıya kaldı. Ancak bu hamle ters tepti ve Lula'nın popülaritesi arttı.
Kıyamet Sığınağı Mantığı
Dünya iklim kriziyle boğuşurken, Güney Amerika'nın kaynaklarının enerji dönüşümü yerine dünyanın en büyük ordusunu güçlendirmek için kuzeye akıtılması, gezegenin geleceği için endişe verici bir senaryo çiziyor. Trump yönetimi ve çevresindeki elitler, küresel iş birliği yerine duvarlar örmeyi ve komşularının kaynaklarına el koymayı tercih ediyor.
Bu 'kıyamet sığınağı mantığı' demokrasi ve çevre için kötü haber olsa da hedeflerine ulaşması kesin değil. Güney Amerika, kuzeydeki sığınağın kileri, maden deposu ve yakıt tankı olmayı kolay kolay kabul etmeyecek gibi görünüyor.
