Rusya’da savaşta hayatını kaybeden askerlerin aileleri, sevdiklerini "yeniden hayata döndürmek" ve yarım kalan vedalarını tamamlamak amacıyla yapay zeka teknolojilerine başvuruyor. Cephede kaybedilen yakınların fotoğraflarından yola çıkılarak oluşturulan deepfake videolar ve görseller, sosyal medyada geniş bir tartışma başlatmış durumda. Kimileri için bu uygulama bir teselli kaynağı olurken, kimileri ise bu durumu etik dışı ve acının ticarileştirilmesi olarak değerlendiriyor.
Dijital Bir Hatıra Arayışı ve Teknik Detaylar
Sosyal medya platformlarında, üniformalı askerlerin ailelerine sarıldığı, meleklerle buluştuğu veya eve dönüş sahnelerinin yer aldığı yapay zeka videoları giderek yaygınlaşıyor. Özellikle 2025 yılından itibaren popülerlik kazanan bu içerikler, hem yaslı ailelerin "tamamlanmamış veda" hissini hafifletmek için kullandığı bir yöntem hem de bazı içerik üreticileri için bir gelir kapısı haline geldi. Profesyonel olarak bu videoları hazırlayan üreticiler, gönderilen fotoğrafları belirli komutlar aracılığıyla canlandırarak sinematik bir veda videosuna dönüştürüyor.
Ancak bu görüntüler, savaşın yıkıcı etkilerini perdelediği ve ölen askerleri tartışmalı bir şekilde kahramanlaştırdığı gerekçesiyle sert eleştirilere maruz kalıyor. Özellikle Ukrayna tarafında bu videolar, yaşanan acıların göz ardı edildiği ve siyasi bir manipülasyon aracı olduğu gerekçesiyle büyük tepki topluyor.
Psikolojik Etkiler ve Etik Sorgulamalar
Cambridge Üniversitesi bünyesindeki araştırmacı Katarzyna Nowaczyk-Basińska, bu durumun "dijital ölümden sonraki yaşam" endüstrisinin savaş zamanındaki karmaşık bir yansıması olduğunu belirtiyor. Nowaczyk-Basińska, yapay zeka görsellerinin insanların yas süreci üzerindeki uzun vadeli etkilerinin henüz bilinmediğini ve bu tür içeriklerin kederi hafifletmek yerine derinleştirme riski taşıdığını ifade ediyor.
Hizmeti kullanan bazı aileler, videolara rağmen sevdiklerinin artık hayatta olmadığı gerçeğiyle yüzleşmenin değişmediğini ve bu teknolojinin bir "yanılsama" olduğunu kabul ediyor. Buna rağmen, söz konusu görselleri evlerinin başköşesine asan veya saklayan kişilerin varlığı, teknolojinin insan psikolojisi üzerindeki etkisinin ne kadar farklı boyutlara ulaşabildiğini gözler önüne seriyor.
Savaşın Gölgesinde Bir Sektör
Rusya'da bu tür içeriklerin üretimi, düşük maliyetler ve yüksek talep nedeniyle küçük bir ekonomi oluşturmuş durumda. 200 rubleden başlayıp 10.000 rubleye kadar çıkan fiyatlarla satılan bu videolar, bazı üreticiler için ülkedeki ortalama maaşın üzerinde kazançlar sağlıyor. Uzmanlar, siyasi bağlamın ve savaşın yarattığı ağır atmosferin, etik sınırların çizilmesini zorlaştırdığını ve dijital yas sürecinin kontrolsüz bir şekilde gelişmesine yol açtığını vurguluyor.
