Türkiye genelindeki maden işletmelerinde çalışma koşullarını daha güvenli hale getirmek ve olası kazaların önüne geçmek amacıyla hazırlanan "Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik", 21 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla Resmî Gazete'de yayımlandı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı öncülüğünde hayata geçirilen bu düzenleme, maden işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği standartlarını küresel normlara daha da yaklaştırmayı hedefliyor. Değişikliğin merkezinde ise yer altı madenciliğinin en hayati unsuru olan havalandırma sistemleri ve bu sistemlerin acil durumlardaki yedekleme mekanizmaları yer alıyor.
Havalandırma Sistemlerinde Yeni Dönem ve Tanımlar
Yer altı madenciliğinde temiz hava sirkülasyonu, birikme ihtimali olan zehirli veya patlayıcı gazların tahliyesi açısından kritik bir rol üstleniyor. Bu bağlamda yönetmeliğin tanımlar bölümüne operasyonel netlik kazandıracak dört yeni kavram eklendi. Düzenlemeye göre, yer altı madenlerinde ana hava akışını sağlayan sistemler "ana havalandırma fanı" olarak tanımlanırken, kurtarma ve hazırlık aşamalarında devreye giren sistemler "tali havalandırma fanı" statüsüne alındı. Olası bir elektrik kesintisi durumunda devreye girecek jeneratör veya benzeri bağımsız üniteler "yedek güç sistemi", ana fanın arızalanması durumunda kullanılacak teçhizat ise "yedek havalandırma fanı" olarak mevzuata girdi.
Ana Havalandırma Fanlarına Yedek Güç Zorunluluğu
Madencilik faaliyetlerinde elektrik kesintileri, havalandırmanın durmasıyla birlikte saniyeler içinde gaz sıkışması riskini beraberinde getirebiliyor. Yeni mevzuat, bu riski ortadan kaldırmak için ana havalandırma fanlarının sadece şebeke enerjisine değil, aynı zamanda dış besleme hatlarından tamamen bağımsız bir yedek güç sistemi ağına bağlı olmasını zorunlu hale getirdi. Böylece bölgesel veya tesis içi elektrik kesintilerinde dahi hava akışının kesintisiz devam etmesi güvence altına alındı.
Tali Havalandırma ve Anında Tahliye Kuralları
Yeni düzenlemeler, ana hava akışına bağlı olarak çalışan tali havalandırma sistemlerinin kullanım alanlarını da sıkı kurallara bağladı. Tali havalandırma artık yalnızca hazırlık ve kurtarma çalışmalarının yapıldığı spesifik alanlarda kullanılabilecek. Ayrıca, sistemde kullanılan vantüplerin mutlaka antistatik ve alev yürütmez malzemeden üretilmiş olması şartı getirildi.
En dikkat çeken güvenlik adımlarından biri ise tahliye protokollerinde yaşandı. Tali havalandırma yapılan bölgedeki fanın herhangi bir sebeple devre dışı kalması durumunda, içerideki tüm çalışanlar derhal güvenli bölgelere tahliye edilecek. Havalandırma koşulları tamamen normale dönene kadar, etkilenen veya etkilenme ihtimali olan tehlikeli bölgelere hiçbir personelin girişine izin verilmeyecek. Sistem onarımı ve kurulumu için yedek fanlar ve bağlantı ekipmanları daima fanın hemen yanında hazır bulundurulacak.
Grizulu Ocaklarda Hayati Önlem: Yedek Fan Şartı
Özellikle metan gazı birikimi nedeniyle yüksek risk taşıyan grizulu ocaklarda, güvenlik önlemleri en üst seviyeye çıkarıldı. Yeni kanuni düzenleme ile bütün grizulu maden ocaklarında, ana havalandırma fanlarına eşdeğer kapasitede bir yedek havalandırma fanı bulundurulması mecburi kılındı.
Ana fanın durması halinde, yedek sistem hiçbir insan müdahalesi veya zaman kaybı yaşanmadan, hava sirkülasyonunun sürekliliğini sağlayacak şekilde derhal devreye girmek zorunda olacak. Bu hayati mekanizmanın sorunsuz çalıştığından emin olmak için her ay düzenli testler yapılacak ve bu testler resmi olarak kayıt altına alınacak. Kurulum ve test aşamalarında görevli personelin sorumlulukları ile alınacak ek güvenlik tedbirleri, madenin sağlık ve güvenlik dokümanlarına önceden işlenecek.
