Küresel deniz yoluyla petrol ticaretinin ise yüzde 90’ından fazlası bu noktalardan geçiyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırıları sonrası, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemileri hedef alması, Boğaz’daki trafiği durma noktasına getirdi. Bu gibi boğazlar, yüksek miktarda petrol ve petrol ürünleri, LNG ve diğer malzemelerin taşındığı, dünya ticareti için kritik öneme sahip “dar geçitler” olarak öne çıkıyor.
Aksamalar, tedarik gecikmeleri ve navlun maliyetlerinde artışa yol açarken, Hürmüz Boğazı gibi geçitlerin sınırlı alternatifi bulunuyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre, 2025’in ilk yarısında küresel petrol talebi günlük 104 milyon varil seviyesinde ölçüldü ve bunun yaklaşık 80 milyon varili deniz yoluyla taşındı.
Malakka ve Hürmüz Boğazı’nın Önemi
Malakka Boğazı, Hint Okyanusu ile Pasifik Okyanusu’nu bağlayarak Orta Doğu’dan Asya’ya en kısa deniz yolunu oluşturuyor. 2025’in ilk yarısında günde 23,2 milyon varil petrol buradan geçti. Bu, küresel günlük petrol talebinin yaklaşık yüzde 22’si ve deniz yoluyla taşınan petrol hacminin yüzde 29’una karşılık geliyor. Petrolün çoğu ham petrol, kalan kısmı ise petrol ürünlerinden oluşuyor ve büyük kısmı Çin’e ulaşıyor.
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayarak büyük ham petrol tankerlerinin geçişine uygun derinlik ve genişliğe sahip. Geçen yılın ilk yarısında buradan günlük ortalama 20,9 milyon varil petrol geçti. Petrol ve petrol ürünlerinin yaklaşık yüzde 80’i Asya pazarlarına yönlendirildi. ABD ise Hürmüz Boğazı üzerinden günlük yaklaşık 400 bin varil petrol ve petrol ürünü ithal ediyor.
Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemi geçişi, 7 Mart’ta sadece bir gemi ile sınırlı kaldı; petrol tankerleri hiç geçiş yapamadı. Bu durum, enerji arzı ve fiyatlarda keskin dalgalanmalara yol açtı.
Diğer Stratejik Geçitler ve Alternatif Rotalar
Babu’l Mendeb Boğazı ve Süveyş Kanalı, Avrupa’ya petrol ve doğal gaz taşınmasında kritik rol oynuyor. 2025’in ilk yarısında günlük petrol taşımaları Babu’l Mendeb Boğazı’nda 4,2 milyon, Süveyş Kanalı’nda 4,9 milyon varil olarak gerçekleşti.
Danimarka ve Türk Boğazları, Avrupa ve Karadeniz’i birbirine bağlayan önemli rotalar. 2025’in ilk yarısında Danimarka boğazlarından 4,9 milyon, Türk boğazlarından ise 3,7 milyon varil petrol taşındı.
Panama Kanalı, özellikle rafine petrol ürünleri için kritik bir geçit. Günlük petrol ve ürün geçişi 2,3 milyon varil civarında, bunun 2,2 milyon varili rafine ürünlerden oluşuyor.
Ümit Burnu, stratejik bir dar geçit olmamasına rağmen alternatif rota olarak önem taşıyor. 2025’in ilk yarısında buradan günlük 9,1 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşındı. Bu rotaya yönelen gemiler, özellikle Aden Körfezi ve Babu’l Mendeb Boğazı’nı geçmek istemeyenler için maliyet ve süre artışı anlamına geliyor.
