Hindistan’da iki girişimci annenin pazar yerlerinde başlattığı yeni bir hizmet, hem kentsel işsizliğe çare olduğu gerekçesiyle takdir topladı hem de "modern kölelik" ve "ayrıcalıklı sınıfın lüksü" eleştirilerinin hedefi haline geldi. Sosyal medyada ve akademik çevrelerde fırtınalar koparan "CarryMen" girişimi, alışveriş kültürünü kökten değiştirmeye aday.
Fikir Kendi Çaresizliklerinden Doğdu
Yeni Delhi'nin en yoğun ve kalabalık alışveriş merkezlerinden biri olan Lajpat Nagar pazarında nisan ayında hayata geçirilen hizmet, iki çocuk annesi Ritu Kandari Srivastava ve Kanishka Malhotra tarafından kuruldu. Girişimin arkasındaki fikir ise oldukça tanıdık bir çaresizliğe dayanıyor. Kurucu ortaklardan Srivastava, süreci şu sözlerle anlatıyor:
Geçen yıl çocuklarımızla pazara gittiğimizde, hem alışveriş torbalarını taşımakta hem de bebek arabasını sürmekte çok zorlandık. Yaşlı bir kadının da benzer şekilde çaresizce çabaladığını görünce, insanların parasını ödeyerek yardım alabileceği kurumsal bir hizmet kurmaya karar verdik.
Yarım Saati 1 Dolar Bile Değil!
Özellikle hamile kadınlar, yaşlılar, engelliler ve çocuklu anneler tarafından yoğun ilgi gören bu alışveriş refakatçiliği hizmetinin tarifesi ise dikkat çekici. CarryMen, yarım saatlik refakat için 79 rupi (yaklaşık 0,83 dolar), bir saatlik hizmet için ise 149 rupi (yaklaşık 1,57 dolar) talep ediyor. Alışveriş refakatçileri, müşterilerin poşetlerini taşıyor, bebek arabalarını sürüyor ve kalabalık pazar yerinde adeta bir rehber gibi yol gösteriyor.
"Modern Hamallık" ve Sömürü Eleştirisi
Girişim, Hindistan gibi kentsel işsizliğin yüksek olduğu bir ülkede yeni istihdam alanları yarattığı için desteklense de, sosyologlar ve işçi hakları savunucuları durumdan son derece rahatsız. Hizmeti sert bir dille eleştiren Sosyolog ve işçi hakları aktivisti Akriti Bhatia, bu modelin tehlikelerine dikkat çekti:
Bu hizmet, ilk bakışta 'manikürü bozulmasın diye poşet taşımak istemeyen ultra zenginlere' hitap eden bir algı yaratıyor. Hindistan'daki ucuz iş gücü bolluğu ve sendikalaşma eksikliği, bu tür iş kollarında sömürüyü daha da derinleştirebilir.
"Çalışanlarımız Güvencesiz Değil, Maaşlı Personel"
Sömürü ve "modern kölelik" iddialarına şirketin diğer ortağından yanıt gecikmedi. Srivastava, eleştirileri kesin bir dille reddederek sistemin tamamen yasal ve kurumsal olduğunu savundu:
Burada kimseye zorla iş yaptırmıyoruz. Çalışanlarımızın tamamı güvencesiz veya parça başı çalışan kişiler değil; hepsi tam zamanlı ve maaşlı personelimiz. Amacımız sömürü değil, altyapısı yetersiz ve aşırı kalabalık açık hava pazarlarında hareket etmekte zorlanan kişilere kurumsal destek sağlamaktır.
Kuryelikten Refakatçiliğe: "Toplumda Daha Çok Saygı Görüyorum"
Şirket bünyesinde çalışan 18 yaşındaki alışveriş refakatçisi Anand Kumar da halinden memnun olanlardan. Daha önce kuryelik yaptığını belirten Kumar, bu iş sayesinde hem daha iyi bir gelir elde ettiğini hem de toplumda daha fazla saygı gördüğünü ifade etti. Kumar, işe başlamadan önce pazar yerleşimi, ilk yardım ve müşteri ilişkileri gibi konularda yoğun bir eğitim sürecinden geçtiklerini de sözlerine ekledi.
Günde ortalama 6 ila 9 arasında rezervasyon talebi alan CarryMen girişiminin, temmuz ayından itibaren Yeni Delhi'nin tarihi Chandni Chowk pazarına ve ardından ülke genelindeki diğer büyük şehirlere yayılması planlanıyor. Tartışmaların gölgesinde büyüyen bu girişimin, diğer ülkelerde uygulanıp uygulanmayacağı ise merak konusu.
