Bağımsızlığını 1991 yılında kazanan Özbekistan, Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) üyelik sürecine 1994'te başladı. Bu kapsamda 1998 yılında Özbekistan ile DTÖ arasında, ülkenin üyelik sürecini yürütecek müzakere grubu oluşturuldu.
Ancak söz konusu dönemde Batı ülkelerinin insan hakları ve demokrasi konularındaki eleştirileri ile çeşitli siyasi ve ekonomik nedenler, sürecin yavaş ilerlemesine yol açtı. Müzakere grubu 1998-2005 yılları arasında yalnızca üç kez toplandı ve 2005'te süreç fiilen askıya alındı.
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in Aralık 2016'da göreve gelmesiyle, Özbekistan dış politikada açılım ve reform sürecine girdi. Bu dönemde DTÖ ile temaslar yeniden yoğunlaştırıldı.
Özbekistan'ın Birleşmiş Milletler ve Cenevre'deki Daimi Temsilcisi Uluğbek Lapasov, 23 Temmuz 2019'da dönemin DTÖ Genel Direktörü Roberto Azevedo'ya, ülkesinin üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasına ilişkin resmi belgeyi sundu.
15 Yıl Sonra Müzakereler Yeniden Başladı
Bu girişimin ardından, Özbekistan ile DTÖ arasındaki müzakere grubunun dördüncü toplantısı, 7 Temmuz 2020'de, 15 yıllık aranın ardından gerçekleştirildi.
Kovid-19 salgını nedeniyle çevrim içi yapılan toplantıya, Özbekistan heyeti adına dönemin Başbakan Yardımcısı ve Yatırım ile Dış Ticaret Bakanı Sardor Umurzakov başkanlık etti. Toplantıda taraflar, müzakerelerin yeni bir aşamaya taşınması konusunda mutabık kaldı.
Özbek hükümeti, DTÖ üyeliği konusunda siyasi irade ortaya koyarak süreci hızlandırdı. Bu kapsamda 2022-2024 yıllarında müzakere grubunun beş toplantısı daha yapıldı. Aralık 2024'teki son toplantıda, Özbekistan'ın üyeliği konusunda önemli ilerleme sağlandı.
2023 yılından itibaren, müzakere grubunda yer alan 34 ülke ile ikili görüşmelere başlayan Özbek yetkililer, İngiltere, İsviçre, Avrupa Birliği, Panama, Kanada ve Rusya ile müzakereleri tamamladı.
Günümüzde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 34 ülkeden 33'üyle müzakereler olumlu sonuçlanırken, yalnızca Tayvan ile görüşmeler sürüyor.
Yeni Yasalar ve Teknik Düzenlemeler Yolda
Özbek makamları, Tayvan ile müzakerelerin tamamlanmasının ardından ulusal çalışma grubu raporunun hazırlanmasını, teknik düzenlemeler ve ihracat vergilerini kapsayan 29 yeni yasal düzenlemenin kabul edilmesini planlıyor.
Yetkililer, DTÖ üyeliğinin ülkenin en önemli öncelikleri arasında yer aldığını vurguluyor.
Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, daha önce yaptığı açıklamada,
'Yakın gelecekte DTÖ'ye üye olmak, Özbekistan'ın öncelikli görevlerinden biridir.' ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanının DTÖ İşlerinden Sorumlu Özel Temsilcisi Azizbek Urunov da 2026 yılı için öncelikli hedeflerin, Tayvan ile müzakerelerin tamamlanması ve ulusal mevzuatın DTÖ kurallarıyla uyumlu hale getirilmesi olduğunu belirtti.
Mevzuat ve Standartlarda Kapsamlı Uyum Süreci
AA muhabirinin edindiği bilgilere göre, Özbekistan'da teknik düzenlemeler ve standardizasyon alanındaki mevzuatların DTÖ kurallarına uyarlanmasına yönelik çalışmalar sürüyor. Bugüne kadar ulusal mevzuatın yaklaşık yarısı DTÖ normlarıyla uyumlu hale getirildi.
Özbek Senatosu, üyelik süreci kapsamında bir dizi yasa değişikliğini kabul ederken, ürün ve hizmetlerin ithalatında çifte vergilendirmenin kaldırılmasına ilişkin düzenlemeyi de onayladı.
Ayrıca incelenen 2 bin 500'den fazla ulusal standardın, 2 binden fazlası DTÖ standartlarıyla uyumlu hale getirildi.
Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in imzaladığı kararname doğrultusunda, metalürji, kimya, enerji ve telekomünikasyon sektörlerine tanınan bazı imtiyazlar kaldırıldı. İhracatçıların taşımacılık giderlerinin devlet tarafından karşılanmasına yönelik uygulama da sona erdirildi.
Özbek yetkililer, Tayvan ile görüşmeleri yakın dönemde sonuçlandırmayı ve mart ayında Kamerun'da yapılacak DTÖ Bakanlar Konferansı'nda, ülkelerinin örgüte kabul edilmesini umuyor.
'Küresel Pazarlara Açılım İçin Kritik Bir Adım'
Ekonomi uzmanı Humora Mahkamcanova, Özbekistan'ın DTÖ üyelik sürecinin 2020'de 15 yıl aradan sonra yeniden başladığını hatırlatarak, bu süreçte Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in siyasi iradesinin belirleyici olduğunu söyledi.
Mahkamcanova, ABD, Çin, İngiltere, Rusya ve Türkiye gibi başlıca ticaret ortaklarıyla yürütülen müzakerelerin olumlu sonuçlanmasının süreci hızlandırdığını belirtti.
DTÖ üyeliğinin en önemli kazanımının ekonomik sistemin daha öngörülebilir ve güvenilir hale gelmesi olduğunu vurgulayan Mahkamcanova, bunun doğrudan yabancı yatırımları artıracağını ifade etti.
Mahkamcanova, üyeliğin ilk yıllarında yerli üreticiler açısından rekabet kaynaklı bazı zorluklar yaşanabileceğini, ancak uzun vadede Özbek şirketlerinin küresel pazarlara açılması açısından büyük fırsatlar sunacağını kaydetti.
