Osmanlı mimarlık tarihinin en önemli ismi olan Mimar Sinan’ın yapılarını inşa ederken uyguladığı teknikler, yüzyıllardır hem yerli hem de yabancı araştırmacıların ilgi odağı olmaya devam ediyor. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker tarafından yürütülen ve uluslararası literatürde geniş yankı uyandıran yeni bir araştırma, usta mimarın eserlerinde rastlantısal bir yaklaşım değil, oldukça disiplinli bir geometrik sistem kullandığını kanıtlıyor.
Topkapı Sarayı'ndaki Detay Anahtar Oldu
Araştırmanın çıkış noktası, İstanbul’daki Topkapı Sarayı Harem Dairesi içerisinde bulunan III. Murad Has Odası oldu. Yapının cephesinde yer alan ve bugüne kadar sadece dekoratif bir taş motif olarak kabul edilen dairesel unsur, Prof. Dr. Diker’in incelemeleri sonucunda bambaşka bir anlam kazandı. Yapılan analizler, bu motifin Sinan’ın tüm mimari külliyatında uyguladığı modüler tasarım sistemini anlamak için kritik bir anahtar olduğunu ortaya koyuyor.
Matematiksel Bir Dil ve Öklid Bağlantısı
Mimar Sinan’ın vakfiyesinde kendisini geometri biliminin öncülerinden Öklid ile ilişkilendiren ifadeler, araştırmacıları farklı bir perspektife yöneltti. Çalışma, Sinan’ın yapılarında sadece estetik kaygı gütmediğini, planlardan kubbeye, pencere yüksekliklerinden baca ölçülerine kadar her detayı belirli daire ve kare modüllerinin katları şeklinde kurguladığını gösteriyor. Bu yaklaşım, usta mimarın yapılarındaki taşıyıcı sistemin ve mimari bütünlüğün matematiksel bir denge üzerine kurulu olduğunu doğruluyor.
Selimiye ve Hürrem Sultan Hamamı'nda Aynı Düzen
Araştırmanın kapsamı, Mimar Sinan’ın "ustalık eserim" olarak nitelendirdiği Edirne'deki Selimiye Camii ile genişletildi. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan cami üzerinde yapılan ölçümler, III. Murad Has Odası ile şaşırtıcı benzerlikler taşıyor. Payelerin çaplarından minare gövdelerine kadar her unsurun, aynı geometrik modülün farklı ölçeklere uyarlanmasıyla meydana getirildiği belirlendi.
Benzer bir tasarım mantığı, İstanbul’daki tarihi Hürrem Sultan Hamamı analizlerinde de gözlemlendi. Yapının duvar kalınlıklarından dış ölçülerine kadar tüm hiyerarşinin, kare temelli bir geometrik düzen üzerine inşa edildiği tespit edildi.
Uluslararası Literatürde Yeni Bir Bakış
"Decoding Sinan’s Architectural Language: Modular Design Through Geometric Recursion" başlığıyla Nexus Network Journal dergisinde yayımlanan bu çalışma, 438 yıl sonra Osmanlı mimarisine dair akademik dünyada yeni bir dönemi başlatıyor. Çalışma, Mimar Sinan'ın yüzyıllardır dimdik ayakta kalan yapılarının, kusursuz bir matematiksel kurgunun eseri olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
