Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid tarafından 1878 yılında yalnızca kadınlara verilmek üzere ihdas edilen Şefkat Nişanı, savaş ve afet dönemlerinde yardım faaliyetleriyle öne çıkan kadınları onurlandırıyordu. Bu yönüyle dünyanın ilk kadınlara özel nişanlarından biri olarak kabul ediliyor.
Nişan, yalnızca Osmanlı hanedanına değil, toplum yararına hizmet eden kadınlara ve yabancı isimlere de takdim edilmişti. Öne çıkan isimler arasında Adile Sultan, Safiye Hüseyin Elbi, Fatma Aliye Topuz, Halide Edip Adıvar ve Şair Nigar Hanım gibi Osmanlı’nın öncü kadınları bulunuyor.
Sınırların Ötesinde Takdir Edildi
Şefkat Nişanı, Osmanlı sınırlarının ötesinde de yankı buldu. İngiltere Kraliçesi Alexandra, Hollanda Kraliçesi Wilhelmina ve 93 Harbi sırasında Osmanlı topraklarına gelen muhacirlere yardım eden Lady Layard, nişanı alan isimler arasında yer aldı.
Osmanlı’nın Kadınlara ve İnsani Yardıma Verdiği Değer
Nişan, kadınların sosyal sorumluluk, eğitim ve yardım faaliyetlerindeki rollerini görünür kılan bir sembol olarak değerlendiriliyor. Örneğin Fatma Aliye Topuz, Osmanlı-Yunan Savaşı sonrasında asker ailelerine yardım amacıyla kurduğu Nisvan-ı Osmaniye İmdat Cemiyeti nedeniyle nişana layık görüldü.
Balkan Savaşları ve Çanakkale döneminde yaralı askerlerin bakımında gönüllü hemşire olarak görev alan Safiye Hüseyin Elbi de nişanın önemli sahiplerinden biri oldu.
Darphane’de Sanat ve Zanaatın Zirvesi
Osmanlı döneminde Darphane-i Amire tarafından hazırlanan Şefkat Nişanı, altın, gümüş, mine ve değerli taşlardan oluşuyor. Nişanın merkezinde Sultan II. Abdülhamid tuğrası ve nişanın ihdas yılı olan 1295 (1878) yer alıyor.
Yeşil mine zemin üzerinde üç kavram dikkat çekiyor: İnsaniyet, Muavenet ve Hamiyet. Kırmızı ve yeşil mine kaplamalı yıldız formu, elmaslarla süslenmiş ışınlar ve zarif kurdele tasarım, nişanı Osmanlı nişanları arasında en estetik örneklerden biri hâline getiriyor.
Nişan üç dereceyle hazırlanmış; birinci derece “şemse” adı verilen yıldız formuyla daha gösterişli tasarlanmış.
