İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Tolga Görüm ve Ankara Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Seçkin Fidan liderliğinde yürütülen iki yıllık küresel çalışma, heyelanların neden olduğu ölümlerin haritasını çıkardı. 46 ülkede yaklaşık 60 yıllık arazi kullanımı ve 45 yıllık nüfus verilerinin analiz edildiği araştırmaya göre, heyelan kaynaklı can kayıpları tamamen insan eliyle şekilleniyor.
Araştırma; topoğrafya ve aşırı yağış gibi doğal etkenlerin tek başına ölümcül olmadığını, bu doğal olayları felakete dönüştüren temel faktörün kontrolsüz arazi dönüşümü olduğunu bilimsel olarak kanıtladı.
" İNSAN ORTAMI DAHA HIZLI DEĞİŞTİRİYOR"
Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri, ekonomik gelişmişlik düzeyi ile heyelan riski arasındaki doğrudan ilişki oldu. Veriler, düşük gelirli ülkelerde dağlık alanların yaklaşık yüzde 50'sinin insan müdahalesine açıldığını gösterirken, yüksek gelirli ve planlı ülkelerde (İsviçre, Japonya, Güney Kore gibi) bu oranın yüzde 7 civarında kaldığını ortaya koydu.
Prof. Dr. Tolga Görüm, Türkiye özelinde Karadeniz örneğine dikkat çekerek şu uyarıda bulundu:
"Orman alanlarının çay ve fındık bahçelerine dönüşmesi kök sistemini zayıflatıyor. İklim değişiyor ancak insan, ortamı iklimden çok daha hızlı değiştirme gücüne sahip. Yeni yollar, maden faaliyetleri ve bitki örtüsünün dönüşmesi yamaçların hassasiyetini artırıyor."
"TÜRKİYE EN ÇOK CAN KAYBI YAŞAYAN ÜLKELERDEN"
Türkiye'nin yüzölçümünün yüzde 58'inin dağlık ve engebeli olduğunu hatırlatan uzmanlar, ülkemizin Avrupa'da heyelan kaynaklı can kaybının en yüksek olduğu ülkelerden biri olduğunu vurguladı. Afet sonrası müdahalede başarılı olunsa da "risk azaltma" aşamasında zayıf kalındığı tespiti yapıldı.
Araştırmada Öne Çıkan Ülke Kıyaslamaları:
Haiti ve El Salvador: Yoğun arazi kullanımı değişimi nedeniyle yüksek can kaybı.
Japonya ve Avusturya: Benzer eğimli araziye sahip olmalarına rağmen etkin arazi planlamasıyla düşük can kaybı.
İsviçre vs. Fransa: İsviçre'de arazi örtüsü değişimi daha yoğun olduğu için can kaybı yoğunluğu Fransa'dan daha yüksek.
Uzmanlar, heyelan felaketlerini önlemek için doğa temelli çözümler ve erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması gerektiğini belirtti. Sadece yağış verilerine bakarak risk analizi yapmanın yetersiz kalacağı; yol yapımı, altyapı kazıları ve tarımsal faaliyetlerin de dahil edildiği bütüncül bir Ulusal Heyelan Risk Haritası'nın hayati önem taşıdığı ifade edildi.
