Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılan yeni bir araştırma, dijital çağın içine doğan Z kuşağının ruh sağlığı sorunlarıyla başa çıkma yöntemlerinde yaşanan çarpıcı değişimi gözler önüne serdi. RAND araştırma kuruluşu tarafından yürütülen ve sonuçları saygın tıp dergisi JAMA Pediatrics'te yayımlanan çalışmaya göre, 12-21 yaş aralığındaki gençlerin yüzde 19'u üzgün, kızgın veya stresli hissettiklerinde yapay zeka destekli sohbet botlarından tavsiye alıyor. Modern çağın getirdiği yoğun stres, sınav kaygıları ve sosyal medya baskısı gibi etkenler gençleri isimsiz ve anında ulaşılabilir bir dinleyici aramaya iterken, yapay zeka bu boşluğu dolduran en hızlı araç haline gelmiş durumda.
Gençlerin Yapay Zeka Kullanım Oranı Hızla Artıyor
Araştırmanın verileri, gençler arasında yapay zeka kullanımının kısa sürede ne kadar hızlı yayıldığını açıkça gösteriyor. RAND'ın 2025 yılının başlarında gerçekleştirdiği benzer bir araştırmada ruh sağlığı tavsiyesi için yapay zekaya başvuran gençlerin oranı yüzde 13 seviyesindeyken, bu oran sadece bir yıl içinde yüzde 19'a yükseldi. Araştırmanın başyazarı Ryan McBain, ortaya çıkan bu tablonun oldukça düşündürücü olduğunu vurguladı. McBain, gençlerin ihtiyaç duydukları anlarda aileleri, öğretmenleri veya uzmanlar yerine yapay zekaya yönelmesinin, toplumsal iletişim ağlarındaki zayıflamaya işaret edebileceğini belirtti.
Gizli Tutulan Dijital Terapiler
Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri de gençlerin bu deneyimlerini çevrelerinden gizleme eğilimi oldu. Araştırmaya katılan ve yapay zeka üzerinden ruh sağlığı tavsiyesi aldığını belirten kullanıcıların yüzde 63'ü, bu durumu hiç kimseyle paylaşmadığını ifade etti. Öte yandan, katılımcılara yalnızca uygulamaları kullanıp kullanmadıkları değil, bu süreçten ne kadar fayda gördükleri de soruldu. Elde edilen yanıtlara göre, gençlerin büyük bir çoğunluğu yapay zekadan aldıkları tavsiyelerin günlük sorunlarla başa çıkmalarında kendilerine yardımcı olduğunu dile getirdi.
Uzmanlardan Kriz Anlarında Yapay Zeka Kullanımı Uyarısı
Gençler her ne kadar bu teknolojiden memnun olsa da ruh sağlığı uzmanları durumun barındırdığı tehlikeler konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor. Uzmanlar, yapay zeka sistemlerinin intihar düşünceleri, ağır depresyon veya panik atak gibi ciddi psikolojik krizleri yönetmek için tasarlanmadığının altını çiziyor. Yapay zeka şirketlerinin şu an için kendi kendilerini denetlediğini belirten araştırmacı Ryan McBain, federal düzeyde belirlenmiş güvenlik ve kalite standartlarının olmamasının sağlık alanında büyük bir hukuki ve etik boşluk yarattığını ifade ediyor.
Yapay Zeka Psikozu ve Tek Taraflı Duygusal Bağ Tehlikesi
Kriz anlarındaki yetersizliğin yanı sıra, yapay zeka ile kurulan ilişkinin niteliği de yeni psikolojik riskler doğuruyor. Bazı ruh sağlığı uzmanları, sohbet botlarının duygu yoksunu yapısının, hassas bireylerde sanrıları tetikleyebileceği veya mevcut sanrıları derinleştirebileceği konusunda hemfikir. Literatürde "yapay zeka psikozu" olarak adlandırılmaya başlanan bu durum, kişinin gerçeklik algısını zedeleyebiliyor. Bununla birlikte, uzmanların endişe duyduğu bir diğer konu ise gençlerin sohbet botlarıyla, tıpkı gerçek insan ilişkilerine benzeyen ancak aslında tamamen tek taraflı olan duygusal bağlar geliştirmesi. İnsan empati ve şefkatinden uzak olan bu yapay ilişkinin, uzun vadede gençlerin sosyal becerilerini ve gerçek dünyadaki insan ilişkilerini olumsuz yönde etkilemesinden endişe ediliyor.
