Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye genelinde hane halklarının gıda israfı oranlarına dair güncel istatistikleri yayımladı. Hazırlanan rapora göre, vatandaşların büyük bir kısmı israf konusunda hassas davransa da her yıl tonlarca yiyecek kurtarılamıyor. Özellikle gıda israfı verilerinde ilk sırayı taze meyve ve sebzeler alırken, sofraların vazgeçilmezi ekmek de en çok ziyan edilen ikinci ürün olarak dikkat çekiyor.
Çöpe Giden Gıdaların Başında Meyve ve Sebze Var
TÜİK tarafından açıklanan verilere göre, geçtiğimiz yıl hane halkları bazında en fazla israf edilen gıda grubu yüzde 39,7 gibi yüksek bir oranla taze meyve ve sebze oldu. Pazar ve marketlerden taze olarak alınan ancak uygun koşullarda saklanmayan veya gereğinden fazla alınan bu ürünler, kısa sürede çürüyerek çöpe gidiyor. Bu grubu yüzde 32,5 oranıyla ekmek takip ediyor. Uzmanlar, ihtiyacından fazla ekmek alınmasının ve bayatlayan ekmeklerin doğru şekilde değerlendirilmemesinin bu tabloda büyük rol oynadığını belirtiyor. Listede süt ve süt ürünleri yüzde 15,1 ile üçüncü sırada yer alırken, kuru bakliyat israfı yüzde 5,9 olarak ölçüldü. Makarna, et ve et ürünleri ise yüzde 2,7 ile en az israf edilen gıda grupları arasında yer alıyor.
İsrafın Temel Nedeni: Gıdaların Bozulması
Gıda ürünlerinin neden çöpe atıldığına dair yapılan detaylı incelemede, temel sorunun saklama ve tüketim süresi olduğu görülüyor. İsraf nedenleri arasında "bozulma" seçeneği yüzde 74,4 ile açık ara ilk sırada bulunuyor. Bunu, yüzde 12,1 ile "son kullanma tarihinin geçmesi" ve yüzde 6,3 ile "fazla satın alınması veya pişirilmesi" izliyor. Küresel boyutta da büyük bir sorun olan gıda israfı, ekonomik kayıpların yanı sıra ciddi çevresel etkilere de yol açıyor. Buna rağmen, Türk toplumunun yüzde 84'ü gıda ürünlerini "hiçbir zaman" çöpe atmadığını belirterek bu konudaki geleneksel ve milli hassasiyetini koruduğunu gösteriyor. Sıklıkla gıda çöpe attığını söyleyenlerin oranı ise yalnızca yüzde 0,3 seviyesinde kalıyor.
Düşük Gelir Grubu Alışverişte Daha Planlı
Vatandaşların tüketim eğilimleri incelendiğinde, planlı alışveriş bilincinin toplumun belirli kesimlerinde daha güçlü olduğu gözlemleniyor. Tüketicilerin yüzde 54,4'ünün markete veya pazara gitmeden önce ihtiyaç listesi hazırladığı tespit edildi. Alışverişte ürün fiyatını sıkı şekilde takip edenlerin oranı yüzde 14,9 iken, hiçbir plan yapmadan anlık kararlarla harcama yapanlar yüzde 14,4 oranında kaldı. Gelir grupları arasındaki alışkanlık farkı ise dikkat çekici boyutta bulunuyor. En düşük gelir grubundaki hane halklarının yüzde 57,3'ü alışveriş listesi yaparken, bu oran en yüksek gelir grubunda yüzde 49,9’a geriliyor. Bu durum, bütçe yönetiminin planlı alışverişi doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor.
Tüketilmeyen Gıdalar Sokak Hayvanlarına Gidiyor
Türk kültüründeki paylaşma ve tüm canlılara karşı duyulan merhamet duygusu, israfı önleme yöntemlerine de yansıyor. Artan veya tüketilemeyecek durumda olan gıdaların direkt olarak çöpe atılması yerine sokak hayvanlarına verilmesi, toplumda oldukça yaygın bir davranış olarak öne çıkıyor. Bu oran önceki yıllarda yüzde 27,3 seviyesindeyken, güncel verilere göre yüzde 28,7'ye yükselmiş durumda. Özellikle alt gelir grubunda artan yemekleri can dostlarla paylaşma oranı yüzde 35,9'u bulurken, üst gelir grubunda bu rakam yüzde 27,8 olarak ölçülüyor. Araştırmanın genel sonucuna göre tüketicilerin yüzde 83,6'sı gıda israfını engellemek adına bireysel olarak elinden gelen gayreti gösteriyor.
