Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda’yı etkisi altına alan ölümcül Ebola salgını nedeniyle "halk sağlığı acil durumu" ilan edilmesinin üzerinden birkaç gün geçti. Uluslararası kamuoyunu alarma geçiren bu kritik deklarasyonun ardından, bölgedeki sağlık otoriteleri ve komşu ülkeler erken tespit mekanizmalarını en üst seviyeye çıkardı. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus liderliğinde alınan bu karar, mevcut varyantın aşısının ve tedavisinin bulunmaması nedeniyle küresel tıbbi mobilizasyonu hızlandırmayı amaçlıyor. Sağlık ekipleri, ilan edilen acil durumun ardından sınır hatlarında ve hastanelerde karantina tedbirlerini sıkılaştırdı.
İlanın Ardından Kongo ve Uganda Sınırında Son Durum
Acil durum ilanının üzerinden geçen kısa süre zarfında, salgının merkez üssü olan Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin doğusundaki Ituri eyaletinde hareketlilik tırmandı. Uganda ve Güney Sudan sınırına yakınlığı sebebiyle stratejik bir risk barındıran bölgede, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin son bildirdiği 336 şüpheli vaka ve 87 ölüm tespiti üzerinden filyasyon çalışmaları derinleştiriliyor.
Vakaların neredeyse tamamı Kongo sınırları içinde kalmaya devam ederken, komşu ülke Uganda'da rapor edilen iki resmi vakanın ardından başkent Kampala'da da güvenlik önlemleri artırıldı. Kongo'dan seyahat eden ve Kampala'daki bir hastanede hayatını kaybeden ilk hastanın ardından tespit edilen ikinci vakanın, ilk vaka ile doğrudan bir bağlantısının bulunamamış olması, virüsün arka planda gizlice yayılmış olabileceği şüphelerini güçlü tutuyor. DSÖ yetkilileri, coğrafi yayılım hızı göz önüne alındığında, acil durum ilan edildiği günkü tablonun aslında buz dağının sadece görünen kısmı olabileceğini belirtiyor.
Tedavisi Olmayan Bundibugyo Varyantı Mercek Altında
Sağlık ekiplerinin sahada en çok zorlandığı konu, salgına sebebiyet veren virüsün nadir görülen Bundibugyo varyantı olması. Tıp literatüründe bu spesifik türe karşı geliştirilmiş ve onaylanmış bir aşı veya tedavi protokolü henüz mevcut değil. Bölgede geçmiş yıllarda yirmiden fazla Ebola dalgası yaşanmış olsa da Bundibugyo varyantı tarih boyunca sadece üç kez büyük salgına yol açtı.
İlk olarak 2007-2008 yıllarında Uganda'nın Bundibugyo bölgesinde 149 kişiye bulaşıp 37 can alan varyant, 2012 yılında ise Kongo'nun Isiro kentinde 57 vaka ve 29 ölümle kayıtlara geçmişti. Laboratuvarlar, acil durum ilanını takip eden bu birkaç günlük süreçte virüsün genetik yapısını inceleyerek olası bir tedavi prototipi geliştirmek için uluslararası laboratuvarlarla veri paylaşımını hızlandırdı.
Bulaşma Yolları ve Alınan Sınır Önlemleri
Yüksek bulaşıcılık oranına sahip olan Ebola virüsü; enfekte kişilerin kan, kusmuk veya meni gibi vücut sıvılarıyla doğrudan temas edilmesi halinde sağlıklı bireylere geçiyor. ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH) verilerine göre, şu an yayılım gösteren Bundibugyo varyantının ölüm oranı yüzde 37 seviyesinde seyrediyor. Bu oran, geçmişte yüzde 90 ölüm riski taşıyan Zaire varyantına kıyasla daha düşük olsa da aşının bulunmayışı durumu kritik hale getiriyor.
DSÖ, acil durum ilanından bu yana geçen günlerde küresel bağışçıları ve ilaç firmalarını finanse etmek için diplomatik trafiği yürütüyor. Örgüt, Kongo ve Uganda yönetimlerine enfekte kişilerin ve temaslıların yurt dışına seyahat etmesini engelleme çağrısını yinelerken, diğer dünya ülkelerinin sınırlarını kapatmamasına yönelik uyarısını da sürdürüyor. Sınırların kapatılması durumunda kaçak geçişlerin artacağı ve virüsün takibinin imkansızlaşacağı belirtiliyor. Uzmanlar ise 2024 yılındaki maymun çiçeği salgınında ilan edilen acil durumun aşı ve test kiti tedarikinde yavaş kaldığını hatırlatarak, bu yeni ilanın ardından geçecek günlerin küresel ilaç lojistiği açısından belirleyici olduğunun altını çiziyor.
