İran'da artan enflasyon ve hayat pahalılığı nedeniyle başlayan protestolar, ülkenin son üç yılda gördüğü en büyük iç güvenlik tehdidine dönüştü. Gösterilerde can kayıpları artarken, ABD Başkanı Donald Trump'ın 'Müdahaleye hazırız' çıkışı Tahran-Washington hattındaki gerilimi zirveye taşıdı.
İran'ın batı eyaletlerinde ekonomik kriz gerekçesiyle başlayan ve kısa sürede rejim karşıtı sloganlara dönüşen protestolar şiddetleniyor. Güvenlik güçlerinin göstericilere ateş açtığı iddiaları üzerine ABD Başkanı Donald Trump, Cuma günü sosyal medya üzerinden sert bir uyarıda bulundu. Trump, İran güvenlik güçlerinin protestocuları hedef almaya devam etmesi halinde ABD'nin müdahil olacağını ima ederek, 'Doldurduk ve bekliyoruz, harekete geçmeye hazırız' ifadelerini kullandı.
Bu açıklama, ABD'nin geçtiğimiz Haziran ayında İsrail ile birlikte İran'ın nükleer tesislerini ve askeri liderliğini hedef alan hava harekatının hemen ardından geldi.
Tahran'dan İki Farklı Ses: 'Bölge Karışır' ve 'Suçlu Biziz'
Trump'ın tehdidine Tahran yönetiminden yanıt gecikmedi. İran Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani, ABD'nin İran'ın iç işlerine karışmasının tüm bölgeyi istikrarsızlaştıracağını belirterek, 'Amerikan halkı bilmeli ki maceracılığı başlatan Trump'tır. Askerlerine sahip çıkmalılar' dedi.
Ancak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, güvenlik bürokrasisinin aksine daha uzlaşmacı ve özeleştiri içeren bir ton kullandı. Henüz Trump'ın tehdidinden önce, Perşembe günü konuşan Pezeşkiyan, krizin arkasında yetkililerin başarısızlıklarının yattığını kabul etti:
'Suçlu biziz... Amerika'yı ya da başkasını suçlamayın. İnsanların bizden memnun olması için düzgün hizmet etmeliyiz. Bu sorunlara çözüm bulması gereken biziz.'
Protestoların Bilançosu ve Demografik Veriler
Hengaw İnsan Hakları Örgütü ve yerel kaynaklardan derlenen verilere göre, Çarşamba gününden bu yana devam eden olaylarda bilanço ağırlaşıyor. Özellikle Kürt ve Lor nüfusun yoğun olduğu batı eyaletlerinde çatışmalar şiddetlenmiş durumda.
Son 48 Saatte Öne Çıkan Veriler:
- Can Kaybı: Resmi ve gayriresmi kaynaklara göre en az 7 kişi hayatını kaybetti. Yarı resmi Fars Haber Ajansı, bir polis karakoluna yapılan saldırıda 3 protestocunun öldüğünü, 17 kişinin yaralandığını duyurdu.
- Gözaltılar: Hengaw, son dalgada 29 protestocunun gözaltına alındığını raporladı.
- Etnik ve Sosyal Dağılım: Gözaltına alınanların 14'ü etnik Kürt, 7'si Lor kökenli. Ayrıca tutuklananlar arasında 7 kadın ve 2 çocuk da bulunuyor.
Ekonomik Çöküş ve Bölgesel İzolasyon
Protestoların fitilini ateşleyen ana unsur, İran Riyali'ndeki sert düşüş ve %36'nın üzerinde seyreden resmi enflasyon oranı oldu. Pezeşkiyan hükümetinin döviz kurlarını serbest bırakma girişimi ters teperken, Batı yaptırımları ekonomiyi boğmaya devam ediyor.
Analistlere göre, İran rejimi bu kez daha kırılgan bir zeminde. Suriye'de Beşar Esad'ın devrilmesi ve Lübnan'da Hizbullah'ın İsrail saldırılarıyla güç kaybetmesi, İran'ın bölgesel gücünü zayıflattı. Lorestan eyaletinden gelen ve Reuters tarafından doğrulanan görüntülerde, yanan binaların önünde toplanan kalabalıkların yetkililere 'Utanmazlar' diye bağırdığı ve silah seslerinin duyulduğu görülüyor.
Yerel yetkililer ise 'yasadışı toplanmalara' karşı 'kararlı ve merhametsiz' olunacağını vurgulayarak şiddetin dozunun artabileceğinin sinyalini veriyor
Reuters
