İran'da kötüleşen ekonomi nedeniyle başlayan gösteriler, başkent Tahran'dan kırsal eyaletlere sıçrayarak şiddetini artırdı. Perşembe günü itibarıyla yetkililer, güvenlik güçleri ve göstericiler arasında yaşanan çatışmalarda en az yedi kişinin hayatını kaybettiğini doğruladı. Bu ölümler, rejimin gösterilere karşı daha sert bir müdahale sürecini başlattığına işaret ediyor.
Gösteriler Kırsal Bölgelere ve Etnik Grupların Yoğun Olduğu Şehirlere Yayıldı
Başkent Tahran'da ivme kaybeden gösteriler, özellikle Lur etnik grubunun yoğun olarak yaşadığı dört farklı şehirde şiddetlendi. Çarşamba ve Perşembe günleri kaydedilen yedi can kaybı, 2022 yılında Mahsa Amini'nin gözaltında ölümüyle başlayan ülke çapındaki olaylardan bu yana görülen en büyük hareketliliğe işaret ediyor. Ancak mevcut protestolar henüz 2022'deki kadar geniş kapsamlı bir katılıma ulaşmış değil.
En şiddetli çatışmalar, Tahran'ın yaklaşık 300 kilometre güneybatısında, Lorestan eyaletinde bulunan Azna şehrinde patlak verdi. Sosyal medyada paylaşılan ve doğruluğu teyit edilmeye çalışılan görüntülerde, sokaklarda yanan nesneler ve duyulan silah sesleri dikkat çekti. Kalabalığın 'Utanmazlar! Utanmazlar!' sloganları attığı görülürken, yarı resmi haber ajansları bölgede üç kişinin öldüğünü rapor etti.
Lordegan ve Fuladshahr'da Silah Sesleri
Tahran'ın güneyindeki Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletine bağlı Lordegan şehrinde de gerilim tırmandı. Bölgeden gelen videolarda silah sesleri duyulurken, insan hakları izleme örgütleri burada iki göstericinin hayatını kaybettiğini bildirdi. Ayrıca, vücut zırhı giyen ve pompalı tüfek taşıyan bir polis memuruna ait görüntüler de paylaşıldı. İsfahan eyaletindeki Fuladshahr'da ise bir kişinin ölümü devlet medyasına yansıdı; aktivist gruplar bu ölümden polisin açtığı ateşi sorumlu tuttu.
Resmi Açıklamalar ve 'Ekonomik Baskı' Vurgusu
Olayların bir diğer merkezi olan Kouhdasht şehrinde, Devrim Muhafızları'na bağlı Basic milis gücünden 21 yaşında bir gönüllünün hayatını kaybettiği bildirildi. Lorestan Vali Yardımcısı Said Pourali, Basic üyesinin 'kamu düzenini savunurken isyancılar tarafından öldürüldüğünü' belirtti. Olaylarda 13 güvenlik görevlisinin de yaralandığı açıklandı.
Pourali, protestoların nedenine ilişkin yaptığı açıklamada, 'Meydana gelen protestolar ekonomik baskılar, enflasyon ve döviz dalgalanmalarından kaynaklanmaktadır ve geçim kaygılarının bir ifadesidir' dedi. Vatandaşların sesinin dikkatle dinlenmesi gerektiğini belirten yetkili, taleplerin 'kar peşinde koşan kişilerce' suistimal edilmemesi gerektiği uyarısında bulundu.
Para Birimindeki Çöküş ve Jeopolitik Gerilim
Reformist Cumhurbaşkanı Mesud Pezeshkian liderliğindeki sivil hükümet, protestocularla diyalog kurma sinyalleri verse de ekonomik tablo ağırlaşmaya devam ediyor. İran Riyali'nin hızla değer kaybetmesiyle 1 Dolar'ın yaklaşık 1,4 milyon Riyal seviyesine ulaştığı belirtiliyor. Devlet televizyonu, olaylarla bağlantılı olarak 'monarşist' olarak tanımladığı beş kişi ile Avrupa merkezli gruplarla bağlantılı iki kişinin tutuklandığını, ayrıca 100 adet kaçak tabancanın ele geçirildiğini duyurdu.
Protestoların gölgesinde İran yönetimi, Haziran ayında İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın ve ABD'nin nükleer tesislere yönelik bombardımanının etkileriyle de mücadele ediyor. Batı'ya müzakere mesajı vermek amacıyla uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurduğunu açıklayan Tahran yönetimi, nükleer programı üzerindeki yaptırımların hafifletilmesini hedefliyor. Ancak ABD ve İsrail yönetimlerinden gelen sert uyarılar, diplomatik çözüm sürecinin önünde engel teşkil etmeye devam ediyor.
AP News
