Küresel ekonominin lokomotif ülkelerinden Çin’de, gayrimenkul krizi, sanayide otomasyonun artması ve yapay zeka teknolojilerinin yaygınlaşması istihdam piyasasında köklü bir dönüşüme yol açıyor. Resmi istihdam alanlarının daralmasıyla birlikte on milyonlarca kişi, tam zamanlı ve güvenceli işlerden "gig ekonomisi" olarak adlandırılan esnek ve sözleşmesiz çalışma modellerine geçiş yapıyor. Bu durum, bir yandan işsizlik verilerinin ani yükselişini frenleyen bir sosyal sübap görevi görürken, diğer yandan ülkenin sosyal güvenlik sistemi ve uzun vadeli ekonomik büyüme hedefleri üzerinde ciddi riskler oluşturuyor.
İstihdamın Yeni Yüzü: 320 Milyon Esnek Çalışan
Ekonomik araştırma merkezlerinin verilerine göre, Çin'de kalıcı bir tam zamanlı sözleşmesi bulunmayan esnek çalışan sayısı geçen yıl 280 milyon seviyesindeyken, bu yıl itibarıyla 320 milyona yükseliyor. Bu veri, neredeyse ABD nüfusuna denk bir kitlenin ve Çin toplam iş gücünün yaklaşık yüzde 44'ünün güvencesiz işlerde istihdam edildiği anlamına geliyor. Geçmiş yıllarda çoğunlukla kırsal kesimden kentlere göç eden vasıfsız işçilerin yöneldiği bu alanlar, günümüzde üniversite mezunlarını, teknoloji sektörü eski çalışanlarını ve beyaz yakalı orta sınıfı da içine alan geniş bir yapıya bürünmüş durumda.
Sosyal Güvenlik Sistemi Büyük Risk Altında
Esnek çalışma modelinin yaygınlaşması, sosyal sigorta primlerinin zorunlu olmaması nedeniyle Çin'in kamusal refah ve emeklilik sistemi üzerinde uzun vadeli bir yük oluşturuyor. Yapılan projeksiyonlar ve demografik raporlar, nüfusu hızla yaşlanan ülkede ulusal emeklilik fonunun 2035 yılına kadar tükenebileceği noktasında uyarılar barındırıyor. Hükümetin bütçe açıklarını kapatmak amacıyla sosyal sigorta sistemine yaptığı merkezi transferler son on yılda yaklaşık üç katına çıkarak 3 trilyon yuan seviyesine ulaştı. Gig ekonomisinde çalışanların büyük bir kısmı ise gelecekteki düşük maaş beklentisi ve mevcut gelir istikrarsızlığı nedeniyle sisteme prim ödemek yerine kendi birikimlerini yapmayı tercih ediyor.
Pazar Doygunluğu Gelirleri Aşağı Çekiyor
Sektöre yönelik kontrolsüz iş gücü akışı, belirli iş kollarında arz fazlası oluşturarak saatlik kazançların düşmesine yol açıyor. Çin genelindeki yemek dağıtım kuryelerinin sayısı 16 milyona ulaşırken, kayıtlı taksi ve araç paylaşım sürücülerinin sayısı ise 37 milyonu aşmış durumda. Aralarında teknoloji üssü Shenzhen'in de bulunduğu en az dört büyük şehir, pazardaki "doygunluk" seviyesine ulaşıldığı yönünde resmi uyarılarda bulundu. Sürücü sayısının hızla artması nedeniyle sipariş başına düşen gelirlerin azaldığı ve çalışma sürelerinin günde 15-16 saate kadar uzadığı belirtiliyor.
Tüketim Alışkanlıkları ve Büyüme Hedefleri Olumsuz Etkileniyor
Uluslararası finans analizlerine göre, güvencesiz ve geleceğe yönelik garantisi olmayan işlerin artması, hanehalkının harcama eğilimini düşürerek tasarrufa yönelmesine neden oluyor. Bu durum, Çin yönetiminin iç tüketimi artırarak büyümeyi canlandırma stratejisiyle tezat oluşturuyor. Uzmanlar, hükümetin bir yandan istihdamı korumak ve sosyal istikrarı sağlamak adına platform ekonomisini desteklemek, diğer yandan ise çalışan haklarını iyileştirmek için şirketlere ek yükümlülükler getirmek arasında hassas bir denge kurması gerektiğini ifade ediyor.
