ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile karşılıklı misillemelerin derinleştirdiği kriz, kıta ekonomilerini sarsmaya başladı.
Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatın durma noktasına gelmesi ve küresel enerji trafiğindeki aksamalar nedeniyle Avrupa hükümetleri, enerji maliyetlerini sübvanse etmek ve ekonomik istikrarı korumak amacıyla kapsamlı önlem paketlerini devreye alıyor.
Orta Doğu’daki çatışmaların etkisiyle enerji arzında yaşanan daralma, Avrupa genelinde bazı ülkelerde akaryakıt fiyatlarının 2 avro eşiğini aşmasına yol açtı. Bu durum, sanayi üretiminden taşımacılığa kadar tüm sektörlerde maliyet baskısını artırırken hükümetler vergi indirimleri ve doğrudan destekleri içeren mali paketlerle denge arayışına girdi.
Enerji fiyatlarındaki sert yükselişin merkezinde Orta Doğu’daki jeopolitik kriz yer alırken, şubat sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarının ardından Brent petrolün varil fiyatının 119 dolara kadar yükselmesi, enerji arz güvenliğini Avrupa’nın en önemli gündem maddesi hâline getirdi.
Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar’daki tesislere yönelik saldırılar da piyasalardaki arz endişelerini artırdı.
Avrupa’da enerji faturaları ve ekonomik baskı
Enerji arzındaki daralma pompa fiyatlarına doğrudan yansırken, İran ile yaşanan gerilimin ekonomik faturası Avrupa’da tüketicileri doğrudan etkiliyor. Almanya başta olmak üzere bazı ülkelerde litre fiyatlarının 2 avro seviyesini aşması toplumsal huzursuzluğu artırırken, enerji yoğun sektörler elektrik maliyetlerindeki artış baskısı altında kalıyor.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, enerji faturalarını düşürmek amacıyla “Vatandaş Enerji Paketi” kapsamında yeni teşvikler ve fiyat izleme mekanizmaları üzerinde çalışıyor.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, “Savaşın Avrupa üzerindeki en doğrudan etkisi enerji sektöründe hissediliyor” diyerek üye ülkelere acil eylem çağrısı yaptı.
Ülkelerin acil önlem paketleri
Von der Leyen, alınacak önlemlerin geçici ve hedefli olması gerektiğini vurgulayarak elektrik fiyatlarını belirleyen temel unsurlar üzerinde çalışacaklarını belirtti.
AB Konseyi Başkanı Antonio Costa da vatandaşları ve şirketleri korumak için acil önlemler hazırlanacağını açıkladı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), enerji krizine karşı uzaktan çalışma ve hız sınırı gibi tasarruf önlemlerinin değerlendirilebileceğini bildirdi.
Almanya, akaryakıt istasyonlarında fiyat değişimini günde bir kezle sınırlandırarak piyasa şeffaflığını artırmaya yöneldi. İtalya ise litre başına vergi indirimi ve sıkı denetim mekanizmalarını devreye aldı.
Fransa, yüksek kamu borcu nedeniyle doğrudan ve hedefli desteklere odaklanırken, İngiltere’de tavan fiyat artışı beklentisi tartışma yarattı.
İspanya ise 5 milyar avroluk enerji paketiyle KDV indirimi ve yakıt sübvansiyonlarını içeren geniş kapsamlı bir destek planı açıkladı.
Doğu ve Güneydoğu Avrupa ülkelerinde ise fiyat tavanları ve kâr marjı sınırlamaları uygulanıyor.
Krizde son durum ve görünüm
Genel tablo, Avrupa’da enerji krizinin giderek derinleştiğini ve hükümetlerin kısa vadeli önlemlerle fiyat şokunu kontrol altına almaya çalıştığını gösteriyor. Ancak Orta Doğu’daki gerilimin devam etmesi hâlinde enerji piyasalarında oynaklığın sürmesi bekleniyor.
