ABD ve İran heyetlerini temsil eden üst düzey yetkililer, binlerce insanın hayatını kaybettiği, enerji arzını sarsan ve küresel ekonomiye ciddi zararlar veren Orta Doğu'daki savaşı sona erdirmek amacıyla bugün Pakistan'ın başkenti İslamabad'da bir araya geliyor. Küresel piyasaların ve bölge ülkelerinin yakından takip ettiği kritik zirvenin Türkiye saatiyle 13.00'te başlaması planlanıyor. Tarafların beklentileri ve kırmızı çizgileri arasındaki derin farklılıklar dikkat çekerken, Tahran yönetimi resmi görüşmelerin tam anlamıyla başlayabilmesi için Washington'dan bazı ön taahhütler beklediğini açıkça belirtiyor.
Resmi Müzakereler İçin İran'ın Katı Ön Şartları
Müzakere masasının kurulabilmesi için İran'ın sunduğu öncelikli şartların başında Lübnan'da bir ateşkesin sağlanması ve ülkesine yönelik yaptırımların tamamen kaldırılması geliyor. Mart ayında başlayan çatışmalardan bu yana İsrail'in İran destekli Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarında yaklaşık 2 bin kişinin hayatını kaybettiği Lübnan, görüşmelerin en kilit noktalarından biri konumunda. İran, Lübnan'daki sürecin ABD-İran ateşkesinin ayrılmaz bir parçası olduğunda ısrar ederken; ABD ve İsrail cephesi, Lübnan harekatının bu ateşkes sürecinden bağımsız olduğunu savunuyor.
Dondurulan Varlıkların İadesi ve Ekonomik Talepler
İran tarafı, yıllardır ülke ekonomisini felç eden yaptırımların sona ermesini ve dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasını güçlü bir şekilde talep ediyor. Washington yönetimi ise yaptırımların hafifletilmesi konusuna açık kapı bırakmakla birlikte, bunun ancak İran'ın nükleer program ve füze kapasitesi konusunda vereceği somut tavizler karşılığında gerçekleşebileceğinin altını çiziyor.
Hürmüz Boğazı ve Nükleer Program Çıkmazı
Bölgesel güç dengesinde büyük bir değişime yol açabilecek bir diğer kritik gündem maddesi ise Hürmüz Boğazı'nın kontrolü. İran, boğaz üzerindeki otoritesinin resmen tanınmasını, bu bölgeden transit geçiş ücretleri almayı ve erişimi kontrol etmeyi hedefliyor. Buna karşılık ABD, söz konusu stratejik su yolunun petrol tankerleri ve diğer ticari gemiler için hiçbir kısıtlama veya geçiş ücreti olmaksızın tamamen açık tutulmasını istiyor.
Uranyum Zenginleştirme ve Savaş Tazminatı Talebi
TSİ 13.00'te başlayacak görüşmelerin zorlu başlıklarından birini de savaşın maliyeti oluşturuyor. İran'ın, altı hafta süren şiddetli çatışmalar boyunca uğradığı tüm zararlar için kapsamlı bir tazminat talep etmesi bekleniyor. ABD tarafı ise bu tazminat talebi hakkında henüz resmi bir tutum açıklamadı. Öte yandan Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine devam etme isteği, Washington tarafından kesin bir dille reddediliyor. ABD Başkanı Donald Trump, bu konunun hiçbir şekilde müzakereye açık olmadığını vurguluyor.
Bölgesel Güç Dengesi: Füzeler ve Askeri Varlık
Zirvede hem İsrail'in hem de ABD'nin ortak talebi, İran'ın mevcut füze kapasitesinin dramatik bir şekilde sınırlandırılması yönünde olacak. Ancak Tahran yönetimi, elindeki güçlü füze cephaneliğinin müzakere edilemez bir ulusal güvenlik unsuru olduğunu savunuyor.
ABD Askerlerinin Çekilmesi ve Tırmanma Uyarısı
İran'ın masadaki bir diğer stratejik talebi, ABD muharip güçlerinin tüm bölgeden tamamen çekilmesi, her cephede savaşın durdurulması ve bir saldırmazlık taahhüdü verilmesi. Buna karşılık Başkan Trump, nihai ve kalıcı bir barış anlaşmasına varılana kadar Orta Doğu'daki askeri unsurlarını koruyacağına dair kararlılığını koruyor. Ayrıca ABD yönetimi, İran'ın belirlenen şartlara uymaması halinde bölgedeki çatışmaların çok daha büyük bir tırmanışa geçeceği konusunda net bir uyarıda bulunuyor.
