Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in 28 Şubat tarihinde İran'a yönelik başlattığı saldırıların altıncı haftasında kritik bir eşik aşıldı. ABD ve İran arasında sağlanan iki haftalık geçici ateşkes, küresel piyasalardaki enerji fiyatları üzerinde hızlı ve aşağı yönlü bir hareketlilik başlattı. Alınan bu sürpriz ateşkes kararıyla birlikte petrol, doğal gaz ve kömür fiyatları düşüş eğilimine girse de, mevcut rakamlar halen çatışma öncesi dönemin üzerinde seyrediyor. İsrail'in Lübnan'a yönelik devam eden saldırıları ve İran cephesinden gelen ateşkes ihlali uyarıları, piyasalardaki tedirginliği taze tutuyor. Özellikle küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı'nda gemi geçişlerinin beklenen seviyenin çok altında kalması, enerji piyasalarındaki baskının sürmesine neden oluyor.
İki Haftalık Anlaşma ve Güvenli Ticaret Beklentisi
Bölgedeki çatışmaların genişlemesi üzerine ABD Başkanı Donald Trump, 8 Nisan tarihinde iki haftalık ateşkesi kabul ettiğini duyurdu. Anlaşmanın en önemli ayağı olarak Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticarete tam kapasiteyle açılması belirlenirken, İran tarafından sunulan on maddelik teklifin nihai müzakereler için uygulanabilir bir temel oluşturduğu ifade edildi.
Hürmüz Boğazı İçin Güvenlik Uyarıları ve Şartlar
Sürece dair açıklama yapan İran yönetimi, kendilerine yönelik fiili saldırıların durması halinde askeri eylemlerini sonlandıracağını bildirdi. Yetkililer, silahlı kuvvetlerle koordineli olarak boğazdan güvenli geçişin iki hafta boyunca mümkün kılınacağını aktardı. Ancak İsrail'in Lübnan'ı hedef alan operasyonlarının varılan ateşkesin ağır bir ihlali olduğu vurgulanarak, ABD yönetiminin savaş ile barış arasında kesin bir tercih yapması gerektiği hatırlatıldı. Umman ve İran karasularını kapsayan kritik güzergahta, saldırgan tutumun sona ermesi şartıyla ticari gemilere güvenli geçiş imkanı tanınacağı yinelendi.
Petrol Fiyatlarında Ateşkes Etkisi ve Yeni Tahminler
Krizin en sıcak günlerinde hızla yükselen fiyatlar, ateşkes ilanıyla birlikte yerini sert bir düşüşe bıraktı. Anlaşmanın duyurulmasının ardından 8 Nisan'da Brent petrol varil fiyatı hızla 100 doların altına indi. Saldırıların hemen öncesindeki 27 Şubat tarihinde 72,48 dolar seviyesinde olan Brent petrol, 10 Nisan Cuma günü itibarıyla 95,2 dolardan işlem gördü. Batı Teksas türü ham petrol ise aynı gün 96,57 dolardan alıcı buldu. Yaşanan krizin boyutunu değerlendiren ABD Enerji Enformasyon İdaresi, küresel tedarik aksaklıklarını hesaba katarak bu yıl için ortalama petrol fiyatı tahminini 78,84 dolardan 96 dolara revize etti. Son indirimlere rağmen petrol fiyatları, saldırı öncesi döneme kıyasla yüzde 31,3 oranında daha yüksek bir seviyede tutunuyor.
Doğal Gaz ve LNG Piyasalarında Sert Düşüşler
Bölgedeki enerji tesislerindeki hasarlar ve deniz trafiğindeki kesintiler, doğal gaz tedarik zincirini derinden sarstı. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın Ras Laffan tesislerinde üretimi durdurarak mücbir sebep ilan etmesi, küresel LNG arzının beşte birini riske attı. Çatışma öncesi megavatsaat başına 31,51 avro olan Avrupa gaz kontratları (TTF), risklerin artmasıyla 53,2 avro seviyelerine kadar tırmandı. Ateşkes kararı sonrası piyasalar derin bir nefes aldı ve fiyatlar yüzde 17,5 oranında gerileyerek 43,9 avroya indi. Güncel verilere göre doğal gaz, saldırı öncesine kıyasla yüzde 38,4'lük bir artışla işlem görmeye devam ediyor.
Kömür Piyasasında Fiyat Dalgalanmaları Devam Ediyor
Kriz döneminde elektrik santrallerinin tedarik endişesiyle doğal gaz yerine alternatif kaynaklara yönelmesi, kömür fiyatları üzerinde güçlü bir talep baskısı oluşturdu. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür kontratları, çatışmalar başlamadan önce ton başına 118,5 dolar seviyesindeyken, krizin zirve yaptığı 20 Mart tarihinde 146,5 dolara kadar çıkarak büyük bir sıçrama kaydetti.
Kömürde Ateşkes Sonrası Genel Tablo
Enerji piyasalarındaki genel rahatlama eğilimi kömür ticaretine de gecikmeli olarak yansıdı. Geçici ateşkesin devreye girmesi ve sevkiyat yollarının kısmen güvence altına alınmasıyla birlikte fiyatlarda kayda değer bir geri çekilme yaşandı. Nisan ayının ilk haftasının sonunda ton başına kömür fiyatları 134,9 dolara kadar geriledi. Ancak bu fiyat düzeltmesine rağmen kömür, krizin patlak vermesinden önceki döneme kıyasla halen yüzde 13,8'lik bir değer artışını koruyor.
