Avrupalı müttefikler, ABD'nin deneyimsiz müzakere ekibinin İran ile hızlı ve dikkat çekici bir çerçeve anlaşması yapmaya çalışmasından ciddi şekilde endişe duyuyor. Geçmişte Tahran ile müzakerelerde görev almış yetkililer, böylesi aceleci bir adımın derin sorunları çözmek yerine daha da kökleştirebileceği uyarısında bulunuyor.
Avrupa'dan ABD'ye Yüzeysel Anlaşma Uyarısı
Washington yönetiminin, diplomatik bir zafer ilan etmek amacıyla İran'ın nükleer programı ve yaptırımların hafifletilmesi başlıklarında yüzeysel bir anlaşmaya varabileceği belirtiliyor. Avrupalı diplomatlar, bu durumun aylar veya yıllar sürecek karmaşık teknik krizlere zemin hazırlayabileceğini ifade ediyor. Sürece hakim Avrupalı üst düzey bir diplomat, "Asıl endişe bir anlaşma olmaması değil, bitmek bilmeyen sorunlar yaratacak kötü bir ilk anlaşmanın yapılmasıdır." değerlendirmesini yaptı. Beyaz Saray ise bu eleştirileri kesin bir dille reddederek, mevcut yönetimin her zaman ABD'nin çıkarlarını önceleyen sağlam anlaşmalara imza attığını savundu.
İran ile 2003 yılından bu yana müzakereler yürüten Fransa, İngiltere ve Almanya cephesi süreçte tamamen devre dışı bırakıldıklarını dile getiriyor. 40 gün süren hava saldırılarının ardından, ABD ve İranlı müzakereciler bu ayın başlarında Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yeniden masaya oturdu. Görüşmelerde ekonomik rahatlama karşılığında nükleer kısıtlamalar konusu yeniden öne çıkıyor. İslamabad'da yüz yüze müzakerelerin yeniden başlamasına yönelik somut hazırlıklar yapıldığı belirtilirken, geçmişte görüşmeleri koordine eden uzmanlar, 12 yıllık devasa bir teknik çalışmanın saatler içinde çözülemeyeceğinin altını çiziyor.
Uranyum Zenginleştirme Krizinde Türkiye Seçeneği Masada
Müzakerelerdeki en tartışmalı başlığı nükleer detaylar oluşturuyor. İran'ın elinde yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 440 kilogram uranyum bulunuyor. Bu kritik malzemenin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) gözetiminde İran içinde seyreltilmesi veya aralarında Türkiye ve Fransa'nın da bulunduğu ülkelere gönderilmesi seçenekleri masada tartışılıyor. Washington yönetimi açısından malzemenin Rusya'ya, İran açısından ise ABD'ye gönderilmesi siyasi olarak zor görünüyor.
Mevcut yönetim zenginleştirmenin tamamen sıfırlanmasını, tesislerin sökülmesini ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun geri alınmasını kırmızı çizgi olarak belirliyor. Tahran yönetimi ise sivil amaçlı zenginleştirme hakkını savunarak nükleer silah arayışında olduğu iddialarını reddediyor. Olası hava saldırılarında gömülmüş olabilecek nükleer malzemelerin tespit edilmesi, miktarlarının doğrulanması ve güvenli bir şekilde taşınması için uzun soluklu görüşmeler yapılması gerekiyor.
Ekonomik Yaptırımlar ve Saldırmazlık Garantisi Talebi
Ekonomik görüşmeler temel olarak yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması üzerine yoğunlaşıyor. İran, ilk etapta dondurulmuş fonlarına acil erişim talep ediyor. Daha geniş çaplı yaptırım hafifletmesinin ise ilerleyen süreçte Avrupa'nın da katılımıyla mümkün olabileceği belirtiliyor. ABD'li müzakerecilerin sürece bir emlak anlaşması gibi yaklaşmasının, İran'ın siyasi kültürünü yanlış okuma riski taşıdığı ifade ediliyor.
Yaşanan savaşın ardından Tahran yönetiminin en önemli talebini net bir saldırmazlık garantisi oluşturuyor. Körfez ülkeleri İran'ın balistik füzeleri ve bölgedeki vekil güçlerinin sınırlandırılmasını isterken, İsrail maksimum kısıtlama uygulanmasını talep ediyor. İran ise mevcut füze kapasitesini en hayati caydırıcı güç olarak değerlendiriyor. Kapsamlı güvenlik garantileri olmadan tüm nükleer ve askeri kapasitenin terk edilmesinin gerçekçi olmadığı ifade ediliyor.
