ABD’li üst düzey bir yetkili, düzenlediği telekonferansta basın mensuplarına ABD ile İran arasında varılan ve 14 maddeden oluşan mutabakat metninin detaylarını açıkladı.
Yetkili, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını, İran’ın elindeki nükleer stokların imha sürecinin ve 300 milyar dolarlık dondurulmuş fonların serbest bırakılmasının ise derhal müzakereye açılacağını belirtti.
Taraflar 14 Maddelik Çerçevede Anlaştı
ABD’li yetkilinin açıkladığı metin, askeri çatışmaların sonlandırılmasından ekonomik yaptırımların kaldırılmasına, nükleer programdan deniz trafiğine kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Mutabakatın tamamı şu 14 maddeden oluşuyor:
1. Askeri operasyonların sona erdirilmesi ve egemenliğe saygı
“ABD ile İran İslam Cumhuriyeti, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etmek...” ifadesiyle başlayan maddede taraflar, savaş ve askeri operasyonları durdurmayı, güç kullanmaktan kaçınmayı ve Lübnan’ın toprak bütünlüğünü güvence altına almayı taahhüt ediyor.
2. Egemenliğe saygı ve iç işlerine karışmama
Taraflar, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine müdahale etmemeyi kabul ediyor.
3. 60 gün içinde nihai anlaşma hedefi
ABD ve İran, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt ediyor. Sürenin karşılıklı rıza ile uzatılabileceği belirtiliyor.
4. Deniz ablukasının kaldırılması ve askeri geri çekilme
Mutabakata göre ABD:
Deniz ablukasını kaldırmaya başlayacak
30 gün içinde tamamen sona erdirecek
Nihai anlaşmadan sonra 30 gün içinde bölgedeki kuvvetlerini çekecek
5. Hürmüz Boğazı ve deniz trafiği düzeni
İran’ın Körfez–Umman Denizi hattında ticari gemi geçişlerini güvenli hale getirmesi öngörülüyor. Ayrıca:
60 gün süreyle ücretsiz ve güvenli geçiş
30 gün içinde teknik ve askeri engellerin kaldırılması
Umman ile denizcilik düzeni konusunda diyalog
gibi hükümler yer alıyor.
6. 300 milyar dolarlık yeniden inşa planı
ABD, İran’ın ekonomik yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık plan hazırlamayı, finansal lisans ve muafiyetleri sağlamayı taahhüt ediyor.
7. Yaptırımların kaldırılması süreci
Mutabakata göre BM Güvenlik Konseyi kararları, UAEA kararları ve tüm ABD yaptırımları kaldırılacak. Taraflar bu süreci müzakerelerde derhal ele alacak.
8. Nükleer silah taahhüdü ve stokların imhası
İran, Nükleer silah geliştirmeyeceğini teyit ediyor. Ayrıca: “Zenginleştirilmiş malzeme stoklarının imhası UAEA gözetiminde gerçekleştirilecek” hükmü yer alıyor.
9. Mevcut durumun korunması
Nihai anlaşma imzalanana kadar, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti mevcut durumu korumayı kabul ederler. İran İslam Cumhuriyeti nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, ABD ise herhangi bir yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ilave asker konuşlandırmayacaktır.
10. Petrol ve finans muafiyetleri
ABD, bu mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından ve yaptırımların sona ermesine kadar, ABD Hazine Bakanlığının İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigortacılık, nakliye vb. dahil olmak üzere tüm ilgili hizmetler için muafiyetler vereceğini taahhüt eder.
11. Dondurulmuş fonların serbest bırakılması
ABD, bu mutabakat zaptının yürürlüğe girmesiyle birlikte İran İslam Cumhuriyeti'ne ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıkların kullanımına tam olarak açılmasını taahhüt eder. ABD ile İran İslam Cumhuriyeti, müzakereler sırasında bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin usuller üzerinde karşılıklı olarak mutabık kalacaktır. Bu fonlar, ister asıl hesaptan ister havale yoluyla elde edilsin, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen nihai lehtara yapılacak ödemeler için tam olarak kullanılabilir hale getirilecektir. ABD, buna uygun olarak gerekli tüm lisans ve izinleri vermeyi taahhüt eder.
12. Yürütme mekanizması kurulması
ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, bu mutabakat zaptının başarılı bir şekilde uygulanmasını ve nihai anlaşmaya gelecekte uyulmasını izlemek üzere bir yürütme mekanizmasının kurulacağı konusunda mutabık kalmışlardır.
13. Kademeli uygulama modeli
Bu mutabakat zaptının imzalanmasının ardından, bu mutabakat zaptının 1, 4, 5, 10 ve 11. paragraflarının uygulanmaya başlanması ve bu tedbirlerin uygulanmaya devam edilmesi koşuluyla, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, nihai anlaşma konusunda münhasıran diğer paragraflar üzerinde müzakerelere başlayacaktır.
14. BM Güvenlik Konseyi onayı
Nihai anlaşma, BM Güvenlik Konseyi tarafından bağlayıcı bir karar ile onaylanacak.
Genel Değerlendirme: Geniş Kapsamlı Diplomatik Çerçeve
Açıklanan mutabakat, askeri gerilimden ekonomik yaptırımlara, nükleer programdan enerji ve deniz ticaretine kadar çok sayıda başlığı içeriyor. Sürecin 60 gün içinde nihai anlaşmaya bağlanması hedefleniyor.
