Özellikle Gazze’deki gelişmeler sonrası artan baskı, AB içinde İsrail’e yönelik daha sert adımlar atılması tartışmasını yeniden alevlendirdi.
İspanya’dan dikkat çeken çıkış: “Anlaşma feshedilmeli”
Son dönemde İsrail’e yönelik eleştirel tutumuyla öne çıkan İspanya, AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın tamamen sona erdirilmesini savunuyor.
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, 19 Nisan’da yaptığı açıklamada bu konuyu bakanlar toplantısının gündemine taşıyacaklarını belirterek, “Uluslararası hukuku ihlal eden bir hükümet bizim ortağımız olamaz” ifadelerini kullandı.
İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares de diğer AB ülkelerine çağrıda bulunarak, “Bu düzeyde insan hakları ihlalini hiçbir AB ülkesi kabul edemez” dedi.
Ortaklık Anlaşması neden önemli?
AB ile İsrail arasındaki Ortaklık Anlaşması, taraflar arasındaki ilişkileri geniş bir çerçevede düzenliyor. Siyasi diyalogdan ticarete kadar birçok alanı kapsayan bu anlaşma, ikili ilişkilerin temelini oluşturan en kritik belgelerden biri olarak öne çıkıyor.
Ancak bu anlaşmanın feshi ya da askıya alınması için AB üyesi 27 ülkenin oybirliği gerekiyor. Bu da süreci oldukça zorlaştırıyor.
AB içinde görüş ayrılıkları sürüyor
Diplomatik kaynaklara göre, İsrail’e yönelik eleştirilerin tonu son aylarda sertleşmiş olsa da somut adım atılması için gerekli destek henüz oluşmuş değil.
Özellikle Almanya, Çek Cumhuriyeti, Bulgaristan, Macaristan ve Avusturya gibi ülkeler, İsrail’e karşı sert yaptırımlara mesafeli yaklaşmayı sürdürüyor. İtalya’da ise kısmi bir tutum değişikliği dikkat çekse de, AB düzeyinde güçlü bir adım için yeterli görülmüyor.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin kamuoyu baskısını hissettiği ancak şu aşamada İsrail aleyhine güçlü bir AB kararına destek vermesinin beklenmediği ifade ediliyor.
Alternatif senaryo: Kısmi askıya alma
Avrupa Komisyonu, Eylül 2025’te Ortaklık Anlaşması’nın ticarete ilişkin bazı maddelerinin askıya alınmasını önermişti. Bu öneri, İsrail ile ticari ilişkilerin seviyesinin düşürülmesi anlamına geliyor.
Bu tür bir karar için oybirliği değil, nitelikli çoğunluk yeterli. Ancak bunun için de en az 15 ülkenin onayı ve AB nüfusunun yüzde 65’ini temsil etmesi gerekiyor. Şu ana kadar bu eşik de aşılabilmiş değil.
Kallas: “Baskı araçları değerlendirilmeli”
AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, bazı üye devletlerin anlaşmanın askıya alınmasını gündeme getirdiğini belirterek, “İsrail’e baskı uygulamak amacıyla hangi adımların atılabileceği değerlendirilmeli” dedi.
Sivil toplumdan baskı artıyor
AB içinde sadece hükümetler değil, sivil toplum da sürece dahil olmuş durumda. Avrupa Vatandaş Girişimi kapsamında Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınması için toplanan imza sayısı 1 milyonu aştı.
Bu gelişme, AB kurumlarını resmi bir değerlendirme yapmaya zorlayacak. Ayrıca aralarında eski AB yetkililerinin de bulunduğu 350’den fazla ismin imzaladığı bildiride:
Anlaşmanın askıya alınması
Yasa dışı yerleşimlerle ticaretin durdurulması
Askeri iş birliklerinin sona erdirilmesi
gibi talepler yer aldı. Bu isimler arasında Josep Borrell, Hans Blix ve Margot Wallström de bulunuyor.
Kısa vadede radikal karar beklenmiyor
Mevcut tabloya bakıldığında, AB’nin İsrail ile ilişkileri tamamen ya da kısmen askıya alması kısa vadede olası görünmüyor.
Ancak Macaristan’da seçimleri kazanan Peter Magyar liderliğinde kurulacak yeni hükümetin göreve başlamasıyla, İsrailli yerleşimcilere yönelik yaptırımlar konusunda ilerleme sağlanabileceği değerlendiriliyor.
Ticari bağlar güçlü
AB ile İsrail arasındaki ilişkiler uzun yıllardır inişli çıkışlı bir seyir izliyor. Buna rağmen ekonomik bağlar güçlü kalmaya devam ediyor.
İsrail, AB’nin 31. büyük ticaret ortağı konumundayken, AB ise İsrail’in en önemli ticari partneri olmayı sürdürüyor.
