Büyük dil modelleri ve yapay zekâ destekli sohbet botlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, araştırmacılar bu teknolojilerin insanların bilişsel becerileri üzerindeki etkilerini incelemeye başladı. Yapılan değerlendirmelerde, zihinsel görevlerin yapay zekâya devredilmesinin bazı olumsuz sonuçlar doğurabileceği ifade ediliyor.
Araştırmacı Nataliya Kosmyna, başvurular sırasında benzer içeriklere sahip metinler fark ederek bu duruma dikkat çekti. Aynı zamanda derslerinde öğrencilerin bilgileri daha hızlı unuttuğunu gözlemlediğini belirtti.
Beyin aktivitesinde dikkat çeken düşüş
Kosmyna ve ekibinin yürüttüğü çalışmada, öğrenciler üç gruba ayrılarak yazı yazmaları istendi. Bir grup ChatGPT kullandı, diğer grup arama motorlarından yararlandı, üçüncü grup ise hiçbir teknolojik destek almadı.
Elde edilen bulgulara göre, ChatGPT kullanan grupta beyin aktivitesinin %55’e kadar azaldığı tespit edildi. Kendi zihnini kullanan bireylerde ise beynin birçok bölgesinde yoğun aktivite gözlemlendi.
Araştırmada ayrıca, yapay zekâ kullanan katılımcıların yazdıkları metinleri hatırlamakta zorlandıkları ve bazı durumlarda içeriği kendilerine ait hissetmedikleri belirtildi.
Hafıza ve eleştirel düşünme etkilenebilir
Araştırmalar, yapay zekâ kullanımının hafıza, problem çözme ve eleştirel düşünme becerileri üzerinde etkili olabileceğini ortaya koyuyor. Bu durum, bazı çalışmalarda “bilişsel teslimiyet” olarak tanımlanıyor.
Özellikle genç kullanıcıların, yapay zekâdan gelen bilgileri sorgulamadan kabul etme eğiliminde olabileceği ifade ediliyor.
Uzun vadeli etkiler henüz net değil
Bilim insanları, kısa vadeli etkilerin gözlemlenebildiğini ancak uzun vadeli sonuçların henüz kesinleşmediğini belirtiyor. Yapılan bazı çalışmalarda, yapay zekâ kullanımının ardından bireylerin bağımsız düşünme süreçlerinde azalma yaşadığı tespit edildi.
Hesaplamalı sinirbilimci Vivienne Ming ise yapay zekânın doğru kullanıldığında faydalı olabileceğini, ancak tam bağımlılık durumunda bilişsel yeteneklerin zarar görebileceğini ifade ediyor.
“Beyni aktif tutmak önemli” vurgusu
Araştırmalarda, zihinsel çabanın azalmasının uzun vadede bilişsel gerileme ile ilişkili olabileceği belirtiliyor. Uzmanlar, bireylerin yapay zekâyı bir araç olarak kullanması gerektiğini, ancak tüm düşünme süreçlerini bu sistemlere devretmemesi gerektiğini vurguluyor.
Yapılan değerlendirmelerde, aktif düşünme, analiz etme ve sorgulama süreçlerinin korunmasının bilişsel sağlık açısından önem taşıdığı ifade ediliyor.
