Üretken yapay zeka alanındaki hızlı gelişmeler, iş dünyasında verimlilik artışı beklentisini beraberinde getirdi. Özellikle rutin ve tekrar eden işlerdeki başarısı, çalışanların iş yükünün azalacağı yönünde güçlü bir kanaat oluşturdu.
Ancak Harvard Business Review’da yayımlanan “Yapay zeka iş yükünü azaltmıyor, aksine yoğunlaştırıyor” başlıklı araştırma, bu algının tersine işaret ediyor.
İş Kapsamı Genişliyor, Baskı Artıyor
Araştırmaya göre çalışanlar, yapay zeka sayesinde normalde uzmanlık alanları dışında kalan kod yazma, tasarım gibi görevleri de üstlenmeye başlıyor. Bu durum kısa vadede “başarma” hissi yaratsa da uzun vadede iş kapsamının kontrolsüz şekilde genişlemesine ve sessiz bir baskıya yol açıyor.
Makale, yapay zeka kullanımının üç temel sorunu beraberinde getirdiğini ortaya koyuyor:
Başkalarının sorumluluklarını devralmayla artan bilişsel yük
Mola ve yemek saatlerinde dahi yapay zeka kullanımıyla mesai ve özel hayat sınırlarının belirsizleşmesi
Yapay zekayı bir “ortak” gibi kullanarak aynı anda çok fazla işi yönetmeye çalışmanın yarattığı dikkat dağınıklığı
“Sınırlar Net Çizilmeli”
Boğaziçi Üniversitesi Veri Bilimi ve Yapay Zeka Enstitüsü Müdürü Şefik Şuayb Arslan, yapay zeka mühendisliğinden ziyade yapay zeka yönetişimine ağırlık verilmesi gerektiğini belirtti.
Arslan, yapay zeka destekli çalışma pratiklerinin kurumsal olarak tanımlanması ve sınırlarının net şekilde çizilmesi gerektiğini vurgulayarak, yalnızca hız ve çıktı artışına odaklanmanın bilişsel yük ve dikkat sürdürülebilirliğini göz ardı ettiğini ifade etti.
Üretkenliğin sadece çıktı miktarına göre değil; görev karmaşıklığı, kalite ve zihinsel yük dikkate alınarak yeniden tasarlanması gerektiğini belirten Arslan, yapay zeka-insan birlikteliğinin değer üretmesinin ek mühendislik ve yönetişim çerçevesi gerektirdiğinin altını çizdi.
Uzun Vadeli Etkiler Hâlâ Belirsiz
Arslan ayrıca, yapay zekanın uzun vadeli etkilerine dair disiplinlerarası ve kapsamlı akademik çalışmaların yetersiz olduğunu belirtti. Özellikle bilişsel ergonomi, nörobilim ve örgütsel psikoloji perspektiflerinden yapılacak araştırmaların, yapay zekanın dikkat, uzmanlık gelişimi ve tükenmişlik riski üzerindeki etkilerini daha net ortaya koyabileceğini ifade etti.
Farklı sektörler ve kültürel bağlamlarda yapılacak karşılaştırmalı çalışmaların, kısa vadeli verimlilik artışının uzun vadede işin niteliği ve çalışan bağlılığı üzerindeki etkisini anlamak açısından kritik olduğu vurgulandı.
