Türkiye coğrafyasının sahip olduğu zengin bitki çeşitliliği, yürütülen akademik saha çalışmalarıyla tescillenmeye devam ediyor. Yıllar süren kapsamlı araştırmalar ve laboratuvar analizleri sonucunda, Orta Toroslar bölgesinde daha önce varlığı bilinmeyen bitki türleri tespit edildi. Gerçekleştirilen keşifler, uluslararası hakemli kurulların incelemesinden geçerek dünya tıp ve botanik literatüründeki yerini aldı.
Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü bünyesinde kurulan geniş bir akademik heyet, ülke genelinde büyük bir envanter çalışmasına imza attı. Öğretim üyeleri Prof. Dr. Kuddisi Ertuğrul, Prof. Dr. Tuna Uysal, Doç. Dr. Meryem Bozkurt, Doç. Dr. Emrah Şirin, Doç. Dr. Hakkı Demirelma ve Doç. Dr. Burcu Yılmaz Çıtak'tan oluşan uzman ekip, 45 ilde saha çalışmaları gerçekleştirdi. Konya, Karaman ve Antalya bölgesindeki dağlık alanlardan toplanan numuneler, mikroskobik ve genetik testlere tabi tutularak koruma altına alındı.
Binlerce Örnek Laboratuvarda İncelendi
Yürütülen akademik çalışma, TÜBİTAK tarafından desteklenen kaya gülü cinsinin revizyonuna yönelik büyük bir projenin parçası olarak hayata geçirildi. Keşfin mimarlarından Prof. Dr. Kuddisi Ertuğrul, ulaşılan bilimsel verilerin arka planındaki yoğun mesaiyi aktardı.
Uluslararası Herbaryumlar Tarandı
Saha faaliyetlerinde binlerce canlı materyalin toplandığını kaydeden Ertuğrul, projenin teknik detaylarını paylaştı. Arazi çalışmalarında yaklaşık 1500 canlı örnek topladıklarını belirten Ertuğrul, veri havuzunu genişletmek adına yurt içindeki 15 botanik arşivinin yanı sıra yurt dışındaki 10 uluslararası herbaryumu da incelediklerini ifade etti. Toplamda 2 bin 500'e yakın örnek üzerinde inceleme yapıldı. Toplanan veriler morfolojik, taksonomik, polen, tohum, moleküler ve kromozom analizleriyle karşılaştırıldı. İncelemelerin ardından 4 yeni kayagülü türünün varlığı kanıtlandı ve bu bulgular küresel ölçekte tanınan Plants dergisinde yayımlandı.
Keşfedilen Türlere Özel İsimler Verildi
Yeni bulunan canlı formlarının isimlendirme aşamasında, bitkilerin toplandığı bölgeler ve projenin hayata geçmesine katkı sunan kişilerin isimleri tercih edildi. Keşfedilen formlardan biri, bilim insanının aile bireyine vefa örneği oldu.
Eşinin İsmini Bitki Türüne Verdi
Bulunan bitkilerden ikisini doğrudan toplandığı şehirlerin coğrafi adlarına göre tescillediklerini ifade eden Prof. Dr. Ertuğrul, diğer iki türe ise sürece katkı veren kişilerin adını verdiklerini söyledi. Bitkilerden birine zorlu saha çalışmalarında kendisine destek olan eşinin adını verdiğini belirten Ertuğrul, bu türün 'Aethionema Kadriye Sultan Kayagülü' olarak kaydedildiğini açıkladı.
Doğa fotoğrafçılığı yapan bir öğretmenin ilk görseli çekip kendilerine ulaştırması vesilesiyle Akseki'de bulunan türe 'Aethionema Uysali Akseki Kayagülü' adı verildi. Diğer iki tür ise bulundukları lokal alanlara atıfla, Beyşehir'den toplanan formu için 'Aethionema Beyşehirense Beyşehir Kayagülü', Ermenek Göktepe Yaylası'ndan çıkarılan formu için ise 'Aethionema Ermenekense Göktepe Kayagülü' olarak dünya literatürüne tescil edildi.
"Bu Bitki Türünün Ana Vatanı Türkiye'dir"
Yapılan coğrafi ve botanik analizler, keşfedilen bitki grubunun dünya üzerindeki ana dağılım merkezinin neresi olduğunu da açıkça ortaya koyuyor. Anadolu toprakları, bu özel familyanın gelişim bölgesi olarak öne çıkıyor.
Dünyadaki Türlerin Büyük Kısmı Anadolu'da
Keşfedilen familyanın tamamen lokal karakterler taşıdığını ve gen merkezinin Anadolu coğrafyası olduğunu vurgulayan bilim insanları, küresel istatistikleri paylaştı. Söz konusu kayagülü cinsinin dünya genelinde yaklaşık 70 farklı türle temsil edildiği, bu türlerden 51 tanesinin Türkiye'de yayılış gösterdiği belirlendi. Türkiye'deki türlerin 37 tanesinin ise sadece bu topraklara özgü, yani endemik olduğu aktarıldı. Bitkinin dünyadaki diğer sınırlı yayılış alanlarının ise İran, Yunanistan ve Kafkaslar gibi Türkiye'ye sınır komşusu olan coğrafi bölgelerle sınırlı olduğu tespit edildi.
