ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın kendisine bir "çöküş durumunda" olduğunu ve liderlik krizini çözmeye çalıştığını bildirdiğini açıkladı. Çatışmayı sona erdirme çabaları salı günü çıkmaza girmiş görünürken, ABD başkanının Tahran'ın sunduğu son planlardan memnun olmadığı belirtiliyor.
İki aydır devam eden savaşı çözmeye yönelik en yeni İran teklifi, nükleer program tartışmalarını çatışma sona erene ve Körfez'deki deniz taşımacılığı anlaşmazlıkları çözülene kadar rafa kaldırmayı öngörüyor. Trump'ın pazartesi günü danışmanlarıyla yaptığı toplantıyla ilgili bilgi veren bir ABD'li yetkili, başkanın nükleer meselelerin en başından itibaren masada olmasını istediğini aktardı.
"Hürmüz Boğazı'nın Açılmasını İstiyorlar"
Donald Trump, salı günü sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımda şu ifadeleri kullandı: "İran az önce bize bir 'Çöküş Durumunda' olduklarını bildirdi. Liderlik durumlarını çözmeye çalışırken (ki bunu başarabileceklerine inanıyorum!) bizden bir an önce Hürmüz Boğazı'nı açmamızı istiyorlar. Bu konuya gösterdiğiniz ilgi için teşekkür ederim!". Trump'ın paylaşımından, Tahran yönetiminin bu mesajı nasıl ilettiği ise netlik kazanmadı.
Körfez Liderleri Suudi Arabistan'da Toplandı
Öte yandan, Körfez liderleri, ülkelerinin İran savaşında bir cephe haline gelmesinden bu yana ilk kez salı günü Suudi Arabistan'da yüz yüze bir araya geldi. Bir yetkili, toplantının amacının ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı operasyonlardan bu yana karşılaştıkları binlerce füze ve insansız hava aracı saldırısına karşı ortak bir yanıt oluşturmak olduğunu belirtti. 8 Nisan'daki ateşkesten bu yana saldırılar azalmış olsa da bölge ülkeleri çatışmaların yeniden alevlenmesinden endişe duyuyor.
İran'ın 2015 yılında ABD ve diğer güçlerle imzaladığı nükleer anlaşma, sivil amaçlı olduğunu savunduğu programını kısıtlamıştı. Ancak bu uzlaşı, Trump'ın ilk görev süresi sırasında tek taraflı olarak çekilmesiyle tamamen bozulmuştu.
Diplomatik Temaslar ve Alternatif Ticaret Yolları
Binlerce kişinin ölümüne, enerji piyasalarının sarsılmasına ve küresel ticaretin aksamasına neden olan çatışmada barış umutları zayıflıyor. Özellikle Trump'ın geçen hafta sonu özel elçisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner'in arabulucu Pakistan'a yapacağı ziyareti iptal etmesi süreci yavaşlattı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, hafta sonu boyunca iki kez İslamabad'a seyahat etti. Ayrıca Umman'ı ziyaret eden bakan, pazartesi günü Rusya'da Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelerek destek aradı.
Tahran yönetimi, deniz ablukasının etkilerini kırmak için Körfez limanlarına bağımlı olmayan alternatif ticaret koridorlarını kullanıyor. Özel sektör temsilcileri, dört Hazar Denizi limanını ve Türkiye ile Türkmenistan üzerinden geçen demiryolu hatlarını aktif ettiklerini belirtiyor. İran'ın ayrıca ticari ürünlerini kanalize etmek için Umman ve Pakistan ile de görüşmeler yürüttüğü kaydediliyor.
Hürmüz Boğazı'nda Gemi Trafiği Durma Noktasında
Kriz öncesinde her gün 125 ila 140 gemi Hürmüz Boğazı'nı kullanırken, uydu analizlerine ve gemi takip verilerine göre son bir günde bu sayı sadece yediye düştü. Üstelik geçiş yapan bu gemilerin hiçbirinin küresel pazarlara petrol taşımadığı saptandı.
İç Baskı Artıyor: Savaşa Aşamalı Çözüm Planı
Onay oranları gerileyen Donald Trump, kamuoyuna farklı gerekçeler sunduğu bu savaşı bitirmesi yönünde giderek artan bir iç baskıyla karşı karşıya. Üst düzey İranlı yetkililer, hafta sonu İslamabad'a iletilen teklifin, nükleer meselenin başlangıçta ertelendiği aşamalı bir müzakere sürecini içerdiğini belirtiyor.
Bu plana göre ilk adım, ABD-İsrail operasyonlarının sona ermesini ve ABD'nin çatışmayı yeniden başlatamayacağına dair net garantiler vermesini gerektiriyor. Ardından taraflar, donanma ablukasını ve İran'ın kendi kontrolünde açmayı hedeflediği Hürmüz Boğazı'nın durumunu çözecek. Sadece bu adımların tamamlanmasının ardından, İran'ın uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını beklediği nükleer programla ilgili temel konular müzakere masasına yatırılacak.
