The New York Times (NYT) gazetesinin haberine göre, ABD ile Danimarka arasında 1951'de imzalanan 'Grönland'ın Savunulmasına İlişkin Anlaşma', Washington'a ada genelinde askerî üsler kurma, personel konuşlandırma ve hava-deniz trafiğini kontrol etme yetkisi tanıyor.
Anlaşma kapsamında ABD'nin Grönland'da askeri tesisler inşa etme, işletme ve bakımını yapma konusunda da geniş bir yetki alanına sahip olduğu belirtiliyor.
Soğuk Savaş anlaşması ne sağlıyor?
Söz konusu anlaşmanın 2004'te güncellendiği, bu düzenlemeyle Grönland'ın yarı özerk yönetimine de söz hakkı tanındığı ve ABD'nin askeri faaliyetlerinde 'önemli değişiklikler' öncesinde Danimarka ve Grönland'la istişare edilmesinin öngörüldüğü ifade ediliyor.
Danimarka Uluslararası Araştırmalar Enstitüsü araştırmacısı Mikkel Runge Olesen, 'ABD, Grönland'da o kadar serbest hareket edebilir ki neredeyse istediği her şeyi yapabilir.' değerlendirmesinde bulundu.
Olesen, ABD'nin Grönland'da istediği her şeyi elde edemeyeceğini düşünmenin zor olduğunu, bunun 'nazikçe istemesi hâlinde' mümkün olabileceğini savundu. Ancak Danimarka'nın adayı satma yetkisine sahip olmadığını ve Grönland'ın bu şekilde satılamayacağını vurguladı.
Danimarkalı savunma analisti Peter Ernstved Rasmussen ise pratikte ABD'nin makul taleplerle geldiğinde her zaman 'evet' cevabı alacağını ileri sürdü. Rasmussen, bunun 'bir nezaket formülü' olduğunu belirterek, ABD'nin sormadan harekete geçmek istemesi hâlinde Danimarka'ya bir üs, havaalanı ya da liman inşa ettiğini yalnızca bildirmekle yetinebileceği görüşünü paylaştı.
Danimarka Parlamentosu'nun eski üst düzey yetkililerinden Jens Adser Sørensen de, 'Güvenlik durumundan bu kadar endişe ediliyorsa savunma anlaşmasının mekanizmaları neden kullanılmıyor?' sorusunu yönelterek, 'Çerçeve hazır, yürürlükte.' ifadesini kullandı.
Grönland satılabilir mi?
ABD, 1946'da Danimarka'ya 100 milyon dolarlık altın karşılığında Grönland'ı satın alma teklifinde bulunmuş, ancak Danimarka bu teklifi reddetmişti. Bugün ise adanın satılması hukuken çok daha karmaşık, zira Grönland halkı bağımsızlık için referandum yapma hakkına sahip.
2025'te yapılan bir ankete göre nüfusun yüzde 85'i ABD'nin adayı devralmasına karşı çıkıyor. Danimarka, 57 bin nüfuslu adanın geleceğine Grönlandlıların karar vermesi gerektiğini vurguluyor.
Öte yandan, Grönland'ın stratejik konumu kadar buz tabakası altındaki zengin kritik mineral rezervleri de Washington'ın ilgisini çekiyor. Ancak bu kaynaklara erişim için ABD'nin adayı devralmasına gerek olmadığı belirtiliyor. Grönlandlı yetkililer, egemenlik tartışmaları dışında uluslararası iş birliğine ve ticari ortaklıklara açık olduklarını ifade ediyor.
ABD Başkanı Trump, daha önce Rusya ve Çin'in Grönland'daki varlığının arttığını savunarak, 'Ulusal güvenliğimiz açısından Grönland'a ihtiyacımız var.' demiş; ABD'nin Grönland üzerindeki kontrolünün Batı'nın ve AB'nin güvenliği açısından da gerekli olduğunu ileri sürmüştü.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise 5 Ocak'ta, ABD'nin bir NATO müttefikine karşı askerî saldırı kararı almasının her şeyi sona erdireceğini söyleyerek, Trump'ın açıklamalarını sert dille eleştirmişti.
