İklim krizini derinleşirken yayımlanan yeni bir rapor, kirliliğin kaynağındaki çarpıcı yoğunlaşmayı gözler önüne serdi. Carbon Majors tarafından hazırlanan çalışmaya göre, 2024 yılında küresel karbondioksit emisyonlarının yarısından sadece 32 fosil yakıt şirketi sorumlu tutuldu. Bir önceki yıl bu sayının 36 olduğu belirtilirken, şirket birleşmeleri ve üretim artışları kirliliğin daha az sayıda elde toplanmasına neden oldu.
Rapor, devlet kontrolündeki devlerin ve özel sektörün en büyük oyuncularının gezegen üzerindeki etkisini sayısal verilerle ortaya koyarken, bu şirketlerin emisyon hacimlerinin pek çok ülkeden daha büyük olduğu tespit edildi.
Listenin Zirvesinde Saudi Aramco ve ExxonMobil Var
Devlet kontrolündeki en büyük kirletici olarak listenin başında Saudi Aramco yer aldı. Şirket, büyük kısmı ihraç edilen petrolden kaynaklanmak üzere tek başına 1,7 milyar ton karbondioksit emisyonuna neden oldu. Rapordaki karşılaştırmaya göre, eğer Saudi Aramco bir ülke olsaydı, Rusya'nın hemen ardından dünyanın en büyük beşinci karbon kirleticisi konumunda olacaktı.
Yatırımcı sahipliğindeki şirketler arasında ise zirvede ExxonMobil bulunuyor. Şirketin fosil yakıt üretimi 610 milyon tonluk karbon emisyonuna yol açtı. Bu rakam, ExxonMobil'i Güney Kore'nin önünde dünyanın en büyük dokuzuncu kirleticisi konumuna taşıyor.
Cop30 ve Politik Engeller
Raporun yazarları, en çok emisyon üreten ilk 20 şirketten 17'sinin devlet kontrolündeki fosil yakıt üreticileri olduğuna dikkat çekerek, küresel ısınmayla mücadelenin önündeki politik engellerin altını çizdi. Bu 17 şirketin tamamı, Aralık ayında düzenlenen Cop30 BM İklim Zirvesi'nde fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesine karşı çıkan Suudi Arabistan, Rusya, Çin, İran, Birleşik Arap Emirlikleri ve Hindistan gibi ülkeler tarafından kontrol ediliyor. Zirvede 80'den fazla ülke, fosil yakıtlardan çıkış planını desteklemişti.
Düşünce kuruluşu InfluenceMap'ten Emmett Connaire, küresel emisyonların her yıl giderek küçülen bir üretici grubu arasında yoğunlaştığını, buna karşın genel üretimin artmaya devam ettiğini belirtti. ExxonMobil'in Pioneer Natural Resources'ı ve Chevron'un Hess'i satın alması gibi son dönemdeki büyük petrol sektörü birleşmeleri, bu yoğunlaşmanın temel nedenleri arasında gösteriliyor.
Uzmanlar, Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefine ulaşmak için emisyonların 2030 yılına kadar yüzde 45 oranında azalması gerektiğini hatırlatıyor. Ancak fosil yakıt kullanımı, pandemi dönemindeki kısa süreli düşüşün ardından yıllık artış trendine geri dönmüş durumda.
Hukuki Hesap Verebilirlik Artıyor
Elde edilen veriler sadece istatistiksel bir kayıt olmanın ötesinde, hukuki süreçlerde de kanıt niteliği taşıyor. Rapor, dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinin emisyonlarını, doğrudan ölümcül sıcak hava dalgalarıyla ilişkilendiren analizlere temel oluşturuyor.
Veritabanı, Almanya'daki Lliuya v RWE davası gibi emsal niteliğindeki iklim davalarında ve New York ile Vermont'taki yasal düzenlemelerde kullanılıyor. Bu yasalar, büyük fosil yakıt şirketlerinin sel ve aşırı sıcak gibi iklim etkilerine karşı vatandaşları koruyacak projeleri finanse etmesini öngörüyor.
Uluslararası Çevre Hukuku Merkezi Başkanı Rebecca Brown, kanıtların giderek arttığını belirterek, mahkemelerin fosil yakıt üretimi ile iklim yıkımı arasındaki noktaları birleştirmeye başladığını ifade etti. Konuyla ilgili görüşü sorulan Saudi Aramco yorum yapmaktan kaçınırken, ExxonMobil taleplere yanıt vermedi.
