ABD ile İran arasında tırmanan gerilim nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan petrol tankerlerinin geçişi yavaşlarken, küresel enerji piyasalarında da belirsizlik artıyor. Uzmanlara göre petrol fiyatlarının yönünü belirleyecek en önemli unsur ise artık yalnızca Orta Doğu'daki gelişmeler değil, Çin'in petrol ithalatına ilişkin atacağı adımlar olacak. Analistler, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı konumundaki Çin'in alımlarını yeniden artırması durumunda küresel petrol fiyatlarının hızla yükselebileceği, bunun da akaryakıt fiyatlarına zam olarak yansıyabileceği görüşünde.
Çin'in petrol talebi piyasaların odağında
Bu yılın ilk aylarında petrol ithalatını önemli ölçüde azaltan Çin, küresel talebin zayıflamasına neden oldu. Talepteki bu düşüş, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilime rağmen petrol fiyatlarının daha sert yükselmesini engelledi. Uzmanlara göre Çin'in düşük talep politikasını sürdürmesi halinde petrol fiyatlarında aşağı yönlü baskı devam edebilir. Ancak ithalatın yeniden artması durumunda piyasalarda dengeler değişebilir.
Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi'nden kıdemli araştırmacı Karen Young, enerji piyasalarında belirleyici unsurun artık Çin olduğunu belirterek, "Çin talebinin hangi yöne gideceği bu denklemin en önemli parçası" değerlendirmesinde bulundu.
Rusya-Ukrayna savaşı dizel fiyatlarını etkiliyor
Petrol piyasasını etkileyen tek unsur Orta Doğu'daki gelişmeler değil. Rusya'nın dizel ihracatını sınırlandırması ve Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırıları sonucu bazı Rus rafinerilerinin zarar görmesi, özellikle dizel arzını olumsuz etkiledi. Bunun sonucunda toptan dizel fiyatlarında dikkat çekici yükseliş yaşandı. Toptan fiyatlardaki artışın ise önümüzdeki dönemde pompa fiyatlarına yansıması bekleniyor.
Çin'den petrol alımlarında yeni artış sinyali
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), son değerlendirmesinde Çin'in yeniden petrol alımlarına yönelmeye başladığına ilişkin bazı işaretler bulunduğunu açıkladı. Buna karşın Pekin yönetiminin yayımladığı resmi verilere göre ülkenin petrol ithalatı geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık üçte bir oranında geriledi. Analistler, Çin'in devasa stratejik petrol rezervleri sayesinde ithalatı artırmadan uzun süre enerji ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede olduğunu belirtiyor.
Elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji petrol talebini azaltıyor
Çin'in petrol tüketimindeki düşüşte yalnızca ekonomik nedenler etkili değil.
Ülke;
Elektrikli araç kullanımında dünya lideri konumunda bulunuyor.
Elektrik üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının payını artırıyor.
Dünyanın en büyük yüksek hızlı tren ağına sahip olması nedeniyle ulaşımda petrol bağımlılığı azalıyor.
Bazı sanayi alanlarında ise petrol yerine kömür bazlı üretim tercih ediliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'na göre Çin'in petrol tüketiminin bu yıl onlarca yıl sonra ilk kez belirgin şekilde düşmesi bekleniyor.
Trump'tan Hürmüz Boğazı açıklaması
ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik baskıyı artıracak yeni açıklamalarda bulundu. Trump, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya koyduklarını duyururken, Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü İran'a bırakmayacaklarını söyledi. ABD Başkanı ayrıca sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, ABD'nin "Hürmüz Boğazı'nın Koruyucusu" olacağını ifade ederek, boğazdan taşınan yüklerden yüzde 20 oranında ücret alınacağını açıkladı. Uzmanlar ise bu uygulamanın uluslararası hukuk açısından nasıl hayata geçirileceğinin belirsiz olduğunu değerlendiriyor.
Akaryakıt fiyatları neden hâlâ yüksek?
Her ne kadar küresel petrol arzında ciddi bir kesinti yaşanmasa da rafineri kapasitesindeki düşüş, benzin ve motorin fiyatlarını yukarıda tutuyor. Basra Körfezi'ndeki gerilim ve Rusya'da enerji altyapısının zarar görmesi nedeniyle ham petrolün işlenmesi zorlaşırken, bu durum doğrudan akaryakıt maliyetlerine yansıyor.
Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde petrol fiyatlarının yönünü Çin'in talebi, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik durumu ve Rusya-Ukrayna savaşındaki gelişmeler belirleyecek.
