Küresel deniz ticareti ve finans piyasaları, ABD ile İran arasındaki stratejik gerilimin yeni bir boyuta taşınmasıyla hareketlendi. ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), Tahran yönetiminin uluslararası yaptırımları delmek amacıyla kullandığı finansal altyapıyı hedef aldı. Yapılan resmi açıklamada, İran'ın en büyük kripto para borsası konumundaki Nobitex başta olmak üzere toplam dört dijital varlık platformunun yaptırım listesine alındığı bildirildi. Gelişmenin ardından uluslararası hukuk ve finans uzmanları, bu hamlenin Hürmüz Boğazı üzerindeki deniz taşımacılığı maliyetlerine ve küresel lojistik ağlarına doğrudan yansımaları olabileceği uyarısında bulundu.
Hürmüz Boğazı Geçiş Ücretleri Yeraltına Kayıyor
ABD Hazinesi, Nobitex ve diğer platformların Tahran rejiminin yaptırımlardan kaçmasına yardım ettiğini, ayrıca İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ile bağlantılı finansal işlemleri kolaylaştırdığını öne sürdü. İddialara göre Nobitex, 2025 yılında İran'a giren tüm dijital varlık akışının yüzde 50'sinden fazlasını tek başına yönetti.
İngiltere merkezli hukuk firmalarından uzmanlar, Washington'ın finansal baskıyı artırmasına rağmen İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kontrol ettiği sürece transit geçiş ücretlerini toplamaya devam edeceğini belirtiyor. Sektör temsilcileri, mart ayından bu yana düzinelerce geminin Larak Adası yakınlarındaki geçiş noktalarını kullanarak boğazın kuzeyine yöneldiğini, geçmiş süreçlerde tek bir gemi işletmecisinin geçiş izni için 2 milyon dolar ödemek zorunda kaldığını hatırlatıyor. Yeni yaptırımların, gemi sahiplerini daha karmaşık ve dolaylı ödeme yöntemlerine zorlayarak lojistik fiyatlarını yukarı çekmesi bekleniyor.
Kripto Borsaları Muhabir Banka Gibi Çalışıyor
Finansal analistler, ağır yaptırımlar altındaki ekonomilerde bazı kripto para borsalarının basit birer alım satım platformu olmaktan çıkıp, stratejik birer finansal altyapıya dönüştüğüne dikkat çekiyor. Tek bir platformun bir ülkenin dijital varlık trafiğinin çoğunluğunu üstlenmesi, bu yapıları geleneksel bir borsadan ziyade bir muhabir banka veya takas merkezine dönüştürüyor.
Nobitex'in, Haziran 2025'te yaşanan ve yaklaşık 90 milyon dolarlık varlık kaybına yol açan büyük bir siber saldırının ardından faaliyetlerine yeniden dönmesi de bu dirençli altyapının bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Uzmanlar, yaptırımların bu tür faaliyetleri tamamen yok etmediğini, ancak kuruluşları yeniden markalaşmaya iterek fon hareketlerini daha az şeffaf, takip edilmesi zor gizli kanallara sevk ettiğini ifade ediyor.
Denizcilik ve Sigorta Şirketlerine İkincil Yaptırım Riski
ABD Hazine Bakanlığı, söz konusu borsaların İran Merkez Bankası'nın yüz milyonlarca dolarlık stablecoin (sabit akçeli kripto para) varlığına erişmesini sağladığını iddia etti. ABD yetkilileri, İranlı kurumlara gümrük kapılarından ve boğaz geçişlerinden ötürü yapılacak her türlü dijital varlık, gayri resmi takas veya stablecoin ödemesinin uluslararası nakliye şirketlerini, sigortacıları ve finans kuruluşlarını doğrudan ikincil yaptırım riskine maruz bırakacağını ilan etti. İkincil yaptırımlar, yasaklı işlemlere aracılık eden yabancı firmaların ABD pazarlarına ve dolar bazlı küresel finans sistemine erişimini tamamen kısıtlama yetkisine sahip bulunuyor.
