ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), ülkede haftalarca süren eylemlerde hayatını kaybedenlerin sayısının 6 bin 126'ya yükseldiğini duyurdu. Protestolar fiilen sona ermiş olsa da, sahadan gelen yeni verilerin doğrulanmasıyla birlikte can kaybı ve gözaltı sayıları artış gösteriyor.
HRANA tarafından yayımlanan son verilere göre, ülkenin birçok farklı noktasına yayılan olaylar sonucunda bugüne kadar toplam 41 bin 880 kişi gözaltına alındı. Raporda, yaşamını yitiren 6 bin 126 kişi arasında 214 güvenlik görevlisinin de bulunduğu belirtildi. Ajansın bir önceki gün paylaştığı raporda ölü sayısı 5 bin 848 olarak açıklanmıştı; son güncelleme, veri doğrulama süreçlerinin devam ettiğini ve bilançonun daha da ağırlaşabileceğini ortaya koyuyor.
Ekonomik Kriz ve Döviz Kuru Protestoları Tetikledi
İran'daki olayların fitili, 28 Aralık 2025 tarihinde ateşlendi. Ülke ekonomisindeki derinleşen sorunlar ve yerel para biriminin döviz karşısında yaşadığı ani ve sert değer kaybı, halkın tepkisini sokağa taşımasına neden oldu. İlk olarak başkent Tahran'daki tarihi Büyük Çarşı esnafının öncülüğünde başlayan eylemler, kısa süre içerisinde diğer şehirlere de yayılarak kitlesel bir harekete dönüştü.
Gösterilerin şiddet dozunun arttığı tarih ise 8 Ocak oldu. Başkent Tahran'da tansiyonun yükselmesi ve olayların kontrolden çıkması üzerine ülke yönetimi, iletişimi kısıtlamak amacıyla internet erişimini engelleme yoluna gitti. Bu süreçte yaşanan bilgi akışı eksikliği, olayların gerçek boyutunun uluslararası kamuoyuna yansımasını geciktirse de, sivil toplum kuruluşları verileri toplamaya devam etti.
Resmi Rakamlar ile HRANA Verileri Arasındaki Fark
İran hükümeti ile bağımsız gözlemcilerin açıkladığı rakamlar arasında ciddi bir uçurum bulunuyor. İran Şehit ve Gaziler Vakfı, Adli Tıp Kurumu verilerine dayandırarak 21 Ocak'ta yaptığı açıklamada, gösteriler sırasındaki can kaybını 3 bin 117 olarak duyurmuştu. Resmi açıklamada, bu kişilerden 2 bin 427'sinin 'silahlı terör grupları' tarafından öldürülen güvenlik güçleri ve siviller olduğu ifade edilirken, geri kalan 690 kişinin ölüm şekli hakkında detaylı bilgi verilmemişti.
ABD'nin Virginia eyaletinden faaliyetlerini sürdüren HRANA ise resmi rakamların sahadaki gerçekliği yansıtmadığını öne sürüyor. Ajans, olaylar sona ermiş olsa da, kaynaklarından gelen bilgileri teyit ederek veritabanını güncellemeye devam ediyor. Gözaltı sayısının 40 bini aşması ve can kaybının resmi verilerin neredeyse iki katı olarak raporlanması, sürecin hukuki ve insani boyutunun büyüklüğünü gözler önüne seriyor.
