Ülkede yetişkinlerin yaklaşık %18’i yıl genelinde D vitamini yetersizliği yaşarken, bu oran kış aylarında %31’e kadar yükseliyor.
Özellikle güneş ışığının azaldığı dönemlerde vücudun doğal D vitamini üretiminin ciddi şekilde düştüğünü ve bunun sağlık üzerinde önemli etkiler yaratabileceğini belirtiyor.
D vitamini neden bu kadar önemli?
D vitamini, kemik ve diş sağlığının korunmasında kritik rol oynayan bir vitamin olarak biliniyor. Araştırmalar, düşük seviyelerin kemiklerin yumuşamasına ve zayıflamasına yol açabileceğini gösteriyor. Çocuklarda bu durum raşitizm, yetişkinlerde ise osteomalazi olarak tanımlanıyor.
Bunun yanında bazı bilimsel çalışmalar, yeterli D vitamininin:
Romatoid artrit gibi iltihaplı hastalıkların riskini azaltabileceğini
Akut solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruyucu etki gösterebileceğini
Bazı kanser türlerinde daha düşük riskle ilişkili olabileceğini
ortaya koyuyor.
Sorunun kaynağı: Güneş eksikliği ve besin yetersizliği
D vitamini, diğer vitaminlere kıyasla gıdalarda sınırlı miktarda bulunuyor. Vücudun en büyük üretim kaynağı ise güneş ışığı.
Özellikle İngiltere gibi kuzey ülkelerinde, Ekim–Mart döneminde güneş ışınlarının yeterli seviyede olmaması nedeniyle günlük önerilen 10 mikrogram (mcg) D vitamini üretimi neredeyse imkânsız hale geliyor.
Eksiklik nasıl fark ediliyor?
İngiltere’nin Bristol kentinde yaşayan Kay Niknam’ın yaşadığı örnek, D vitamini eksikliğinin etkilerini gözler önüne seriyor. Uzun süreli kemik ve kas ağrıları yaşayan Niknam, başlangıçta durumu önemsemese de şikâyetleri artınca doktora başvurdu.
Yapılan testlerde D vitamini seviyesinin ciddi şekilde düşük olduğu belirlendi. Yüksek doz takviye tedavisinin ardından kısa sürede toparlandığını ve günlük yaşamına geri dönebildiğini aktardı.
Peki D vitamini hangi gıdalarda bulunur?
Doğal kaynaklar sınırlı olsa da bazı besinlerde D vitamini bulunuyor:
Yağlı balıklar
Yumurta sarısı
Et ve sakatat
Ayrıca bazı ürünlere üretim aşamasında D vitamini ekleniyor:
Bebek mamaları
Kahvaltılık gevrekler
Bitki bazlı sütler
Meyve suları
Ancak uzmanlara göre yalnızca beslenmeyle yeterli seviyeye ulaşmak çoğu zaman mümkün olmuyor.
Takviye kullanımı öneriliyor mu?
İngiltere Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), beş yaş üzerindeki bireylerin özellikle kış aylarında günlük D vitamini takviyesi almasını öneriyor. Beş yaş altı çocuklar ve risk grubundaki kişiler için ise yıl boyunca takviye tavsiye ediliyor.
Ancak uzmanlar, kontrolsüz kullanımın risklerine de dikkat çekiyor. Aşırı D vitamini alımı, vücutta birikerek kalp, böbrek ve kemiklere zarar verebilen toksik etkilere yol açabiliyor.
Kimler daha fazla risk altında?
D vitamini eksikliği açısından risk grubunda olan kişiler şöyle sıralanıyor:
Koyu ten rengine sahip bireyler
Obezite sorunu yaşayanlar
İleri yaştakiler
Güneşe yeterince çıkmayanlar
Emilim bozukluğu olanlar
Vücudunu tamamen kapatan kıyafetler giyenler
Sık gebelik yaşayan kadınlar
D2 mi D3 mü daha etkili?
Takviyelerde genellikle iki form bulunuyor: D2 (ergokalsiferol) ve D3 (kolekalsiferol).
Uzmanlara göre D3 daha iyi emilse de her iki form da vücut tarafından kullanılabiliyor. D3 genellikle hayvansal kaynaklardan, D2 ise bitkisel kaynaklardan elde ediliyor.
Önemli bir detay ise D vitamininin yağlı bir öğünle birlikte alındığında daha iyi emilmesi. Günün hangi saatinde alındığı ise kritik değil.
Uzmanlar, D vitamini takviyelerinin bilinçsiz kullanılmaması gerektiğini vurguluyor. Günlük 100 mcg’ın üzerindeki dozların zararlı olabileceği belirtiliyor. Dolayısıyla bu içerik, yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve doktorunuzun ya da başka bir sağlık uzmanının tıbbi tavsiyesinin yerine geçmemelidir. Sağlığınızla ilgili endişeleriniz varsa mutlaka bir hekime danışın.
