ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi kapsamında yaptığı açıklamada Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını söyledi. "Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz" diyen Trump'ın sözleri, Ankara-Washington ilişkilerinde yeni bir dönemin başlayabileceği yorumlarına neden oldu. Trump'ın açıklaması, S-400 krizi nedeniyle yıllardır gündemde olan CAATSA yaptırımlarını yeniden uluslararası kamuoyunun gündemine taşıdı. Peki, CAATSA yaptırımları nedir, Türkiye'ye neden uygulanmıştı ve Trump'ın açıklaması ne anlama geliyor?
Trump'tan CAATSA yaptırımlarıyla ilgili dikkat çeken mesaj
ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi kapsamında gazetecilerin sorularını yanıtlarken Türkiye ile ABD ilişkilerine ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.
Trump, Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağına işaret ederek şu ifadeleri kullandı:
"Yaptırımları iptal edeceğiz, tamam mı. Bunu yanıtlamakla vakit kaybedilmesini istemem. Bu yaptırımları kaldıracağız. Zamanı geldi. Biz dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz. Ben dostumu yaptırımlarla boğmak istemiyorum."
Trump'ın bu açıklaması, özellikle son yıllarda savunma sanayii alanında gerilen Türkiye-ABD ilişkilerinin yeniden normalleşebileceğine yönelik beklentileri artırdı.
Erdoğan ve Suriye mesajı da verdi
Trump, açıklamalarında yalnızca CAATSA yaptırımlarına değinmedi. Suriye'deki yeni yönetime ilişkin de değerlendirmelerde bulunan ABD Başkanı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a atıfta bulunarak şu ifadeleri kullandı:
"Suriye'nin yeni lideri de ülkesini bir senede toparladı. Ben de Sayın Cumhurbaşkanı ile onu onaylayanlardandım. Her şeyi bir araya getirdi, kolay iş değil."
Bu sözler, Washington'ın bölgesel gelişmelere ilişkin yaklaşımı açısından da dikkat çekici mesajlar arasında değerlendirildi.
CAATSA yaptırımları neden yeniden gündemde?
Trump'ın açıklamalarıyla birlikte "CAATSA yaptırımları nedir?", "CAATSA Türkiye'ye neden uygulandı?" ve "CAATSA kaldırılacak mı?" soruları yeniden en çok merak edilen konular arasına girdi.
Özellikle Türkiye ile ABD arasında son dönemde savunma alanındaki temasların hız kazanması ve F-35 programına ilişkin zaman zaman gelen açıklamalar, CAATSA yaptırımlarının geleceğini yeniden tartışmaya açtı.
CAATSA yaptırımları nedir?
CAATSA, İngilizce "Countering America's Adversaries Through Sanctions Act" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye ise "Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası" olarak çevriliyor. ABD Kongresi tarafından 2017 yılında kabul edilen yasa, dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın imzasıyla yürürlüğe girdi.
Yasa; Rusya, İran ve Kuzey Kore gibi ABD tarafından hasım olarak görülen ülkelerle savunma, istihbarat ve stratejik alanlarda önemli iş birlikleri yapan kişi, kurum ve ülkelere yaptırım uygulanabilmesine imkan tanıyor. CAATSA kapsamında ABD Başkanı, belirlenen yaptırım seçeneklerinden en az beşini uygulayabiliyor. Bu yaptırımların kapsamı ise ülkeye, kuruma veya kişiye göre değişiklik gösterebiliyor.
Türkiye'ye neden CAATSA yaptırımı uygulandı?
Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından ABD tarafından CAATSA yaptırımlarına tabi tutuldu. Washington yönetimi, S-400 sistemlerinin NATO savunma altyapısıyla uyumsuz olduğunu ve özellikle F-35 savaş uçaklarının güvenliği açısından risk oluşturduğunu savundu.
Ankara ise S-400 alımının ulusal güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleştirildiğini ve egemenlik hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. İki ülke arasında uzun süre devam eden görüşmelere rağmen taraflar bu konuda ortak bir noktada buluşamadı.
Türkiye'ye uygulanan yaptırımlar neleri kapsadı?
ABD yönetimi, Aralık 2020'de Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile bazı üst düzey yetkililere yönelik CAATSA yaptırımlarını yürürlüğe koydu.
Yaptırımlar kapsamında;
Savunma Sanayii Başkanlığına yönelik ABD ihracat lisansları durduruldu.
ABD merkezli finans kuruluşlarından kredi ve mali destek imkanları sınırlandırıldı.
Bazı üst düzey SSB yetkililerine vize ve mal varlığı yaptırımları uygulandı.
ABD savunma sanayiiyle yeni iş birlikleri kısıtlandı.
Bunun yanı sıra Türkiye, F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı'ndan çıkarıldı. Her ne kadar bu karar doğrudan CAATSA yaptırımlarının bir parçası olmasa da S-400 krizinin en önemli sonuçlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Trump'ın açıklaması Türkiye için ne anlama geliyor?
Trump'ın "CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız" yönündeki açıklaması, iki ülke arasındaki savunma ve güvenlik iş birliğinin yeniden şekillenebileceğine ilişkin beklentileri güçlendirdi. Uzmanlara göre yaptırımların kaldırılması halinde savunma sanayii alanındaki iş birlikleri yeniden ivme kazanabilir. Bununla birlikte olası gelişmelerin yalnızca siyasi açıklamalarla sınırlı kalmayacağı, ABD'deki hukuki ve idari süreçlerin de belirleyici olacağı ifade ediliyor.
Önümüzdeki dönemde Washington yönetiminin atacağı resmi adımlar, Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerin seyrini doğrudan etkileyebilecek gelişmeler arasında gösteriliyor.
Gözler Washington'dan gelecek resmi kararlarda
Trump'ın açıklaması diplomatik açıdan önemli bir mesaj olarak değerlendirilse de CAATSA yaptırımlarının resmen kaldırılabilmesi için ABD yönetiminin gerekli hukuki ve idari süreçleri tamamlaması gerekiyor.
Bu nedenle gözler, önümüzdeki günlerde Washington'dan gelecek resmi açıklamalara çevrilmiş durumda. Atılacak adımların yalnızca yaptırımların geleceğini değil, Türkiye-ABD savunma ilişkileri, F-35 programı ve NATO içindeki iş birliği sürecini de doğrudan etkilemesi bekleniyor.
