Bilim dünyası, uzun süredir gölgede kalan ancak sonuçları itibarıyla tüyler ürperten mikroskobik bir tehlikeye karşı küresel alarm veriyor. Halk arasında 'beyin yiyen amip' olarak bilinen Naegleria fowleri, iklim değişikliğinin etkisiyle artık çok daha büyük bir tehdit. Uzmanlar, toprakta ve suda doğal olarak bulunan bu tek hücreli organizmanın, sıcaklıkların artmasıyla birlikte yayılım alanını genişlettiğini ve ölüm oranının yüzde 99'a kadar çıkabildiğini belirtiyor.
Burundan Giriyor, Beyni Tahrip Ediyor
Serbest yaşayan bir amip türü olan Naegleria fowleri, genellikle sıcaklığı 30 ila 40 derece arasında olan tatlı sularda, göllerde, nehirlerde ve kaplıcalarda yaşıyor. Enfeksiyonun bulaşma şekli ise oldukça spesifik ve korkutucu: Burun yoluyla.
Yüzme sırasında veya burun temizliği esnasında suyla birlikte burnun içine giren bu mikroorganizma, sinir yollarını takip ederek doğrudan beyne ulaşıyor. Beyin dokusunu hızla tahrip eden amip, neredeyse her vakada ölümcül olan bir enfeksiyona yol açıyor. Bilim insanlarına göre bu hastalığa yakalananların hayatta kalma şansı mucizelere bağlı; zira ölüm oranı yüzde 95 ila 99 arasında değişiyor. Uzmanlar, amibin su içilerek bulaşmadığının ve insandan insana geçmediğinin altını özellikle çiziyor.
Musluk Suyuna Dikkat: Klor Bile Yetmeyebiliyor
Tehlike sadece doğal su kaynaklarıyla sınırlı değil. Yetersiz klorlanmış veya sıcak musluk sularında da bu amipe rastlanabiliyor. Özellikle burun temizliği veya dini ritüeller (abdest vb.) sırasında musluk suyunun burna çekilmesi, geçmişte ölümcül enfeksiyonlara neden oldu.
Uzmanlar, klorlamanın amipleri öldürdüğünü ancak bu canlıların 'biyofilm' adı verilen tabakalara tutunarak veya sert bir 'kist' kabuğu oluşturarak dezenfektanlardan korunabildiğini belirtiyor. Bu nedenle burun yıkama işlemlerinde yalnızca steril, damıtılmış veya kaynatılıp soğutulmuş su kullanılması hayati önem taşıyor.
Diğer Hastalıklar İçin 'Canlı Sığınak' Görevi Görüyor
Bu amiplerin tehlikesi sadece kendileriyle de sınırlı değil. Naegleria fowleri ve benzeri türler, tüberküloz ve lejyoner hastalığına neden olan bakteriler (Legionella) için adeta bir 'Truva Atı' görevi görüyor. Bakteri ve virüsler bu amiplerin içinde saklanarak çoğalabiliyor, dış ortamda daha uzun süre hayatta kalabiliyor ve hatta antibiyotik direncini yayabiliyor.
İklim Değişikliği Riski Katlıyor
Bilim insanlarına göre küresel ısınma, ılık ve sıcak tatlı su alanlarını genişleterek amibin daha önce görülmediği bölgelere yayılmasına neden oluyor. Nadir görüldüğü ve tespiti maliyetli olduğu için çoğu su sistemi bu amibe karşı rutin olarak test edilmiyor.
Nasıl Korunmalı?
Uzmanlar, riskin azaltılması için şu kritik uyarılarda bulunuyor:
- Sıcak havalarda göl ve nehir gibi durgun tatlı sularda başınızı suya sokmayın veya burun klipsi kullanın.
- Burun yıkama işlemlerinde asla doğrudan musluk suyu kullanmayın; kaynatılmış ve soğutulmuş suyu tercih edin.
- Kontakt lens hijyenine maksimum özen gösterin; zira bu amipler lens kullanıcılarında körlüğe varan göz enfeksiyonlarına da yol açabiliyor.
- Tatlı suyla temasın ardından şiddetli baş ağrısı, ateş ve ense sertliği yaşarsanız vakit kaybetmeden tıbbi yardım alın.
