Reuters'ın yaptığı araştırmalar sonucunda Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın çatı şirketi olan Meta'nın, Çin kaynaklı yüksek orandaki sahte reklamları engellemek yerine gelir kaybını önlemeyi tercih ettiği belirlendi. Şirket içi dahili yazışmalar ve belgeler, yönetimin dolandırıcılıkla mücadele etmek yerine 'gelir etkisini' en aza indirmeye odaklandığını gösteriyor. Çin hükümeti, vatandaşlarının Meta platformlarını kullanmasını yasaklasa da, Çinli şirketlerin küresel ölçekte reklam vermesine izin veriyor. Bu durum, Meta'nın Çin'deki reklam faaliyetlerinin 2024 yılında yıllık 18 milyar doların üzerine çıkmasını sağladı. Ancak bu devasa gelirin arka planında, kullanıcı güvenliğini tehdit eden ciddi bir dolandırıcılık ağı yatıyor.
Çin pazarındaki reklam gelirleri ve sahtecilik oranı
Şirket içi belgelere göre Meta, Çin'den elde ettiği bu gelirin yaklaşık %19'unun, yani 3 milyar dolardan fazlasının sahte reklamlar, yasa dışı kumar, pornografi ve diğer yasaklı içeriklerden geldiğini hesapladı. Son dört yıla ait finans, lobi faaliyetleri, mühendislik ve güvenlik birimlerinin yazışmalarını içeren belgeler, şirketin platformdaki kötüye kullanımın boyutunu bildiğini ancak iş modelini ve gelirlerini baltalayacak düzeltmeleri yapmaktan kaçındığını ortaya koyuyor.
Meta verilerine göre Çin, dünya genelindeki tüm dolandırıcılık ve yasaklı ürün reklamlarının yaklaşık dörtte birinin kaynağı konumunda. Tayvan'da sahte sağlık ürünleri satın alan tüketicilerden, ABD ve Kanada'da birikimlerini kaybeden yatırımcılara kadar dünya genelinde milyonlarca kullanıcı bu durumdan etkileniyor. Nisan 2024'te yapılan bir iç sunumda personel, artan zararı azaltmak için önemli yatırımlar yapılması gerektiği konusunda yönetimi uyardı. Bu uyarılar üzerine kurulan dolandırıcılıkla mücadele ekibi, uyguladığı sıkı denetimlerle 2024'ün ikinci yarısında sorunlu reklam oranını %19'dan %9'a düşürmeyi başardı.
Mark Zuckerberg'in müdahalesi ve ekiplerin dağıtılması
Ancak bu düşüş uzun sürmedi. Belgeler, Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in devreye girmesinin ardından strateji değişikliğine gidildiğini gösteriyor. 2024 sonlarında Çin reklam denetim ekibi çalışmalarını durdurmak zorunda kaldı ve ardından ekip dağıtıldı. Şirket ayrıca, yeni Çinli reklam ajanslarının platforma erişimine getirdiği kısıtlamaları da kaldırdı. Bu kararların ardından yasaklı reklamların oranı, 2025 yılının ortalarında tekrar %16 seviyelerine yükseldi.
Dışarıdan hizmet alınan danışmanlık firmaları, Meta'nın kendi politika ve davranışlarının Çin pazarında sistemsel bir yozlaşmayı teşvik ettiğini raporladı. Buna rağmen şirket yönetimi, dolandırıcılıkla mücadele önlemlerinin gelir üzerinde yarattığı baskıyı gerekçe göstererek denetimleri gevşetti. Eski şirket yöneticileri, ortaya çıkan tablonun tüketici güvenliği açısından savunulamaz olduğunu ve bu seviyedeki bir ihlalin kabul edilemez olduğunu ifade ediyor.
Sistem nasıl işliyor: Aracı kurumlar ve koruma kalkanları
Çin'de Meta reklamları genellikle 'yetkili satıcı' olarak bilinen büyük reklam ajansları üzerinden yürütülüyor. Bu ajanslar, daha küçük alt ajanslarla çalışarak karmaşık bir aracı ağı oluşturuyor. Şirket politikaları gereği, bu büyük ajanslar üzerinden verilen reklamlar otomatik denetim sistemlerine takılsa bile hemen kaldırılmıyor. 'Beyaz liste' veya 'hata önleme' adı verilen bir sistem sayesinde, şüpheli reklamlar insan incelemesinden geçene kadar yayında kalmaya devam ediyor. Bu inceleme süresi bazen günler sürüyor ve bu süre zarfında dolandırıcılar hedeflerine ulaşmış oluyor.
Bazı alt seviye ajansların, yasaklı reklamları yayınlama konusunda uzmanlaştığı ve hatta Meta'nın denetimlerinden kaçma garantisi verdiği belirtiliyor. Yapılan incelemelerde, sahte yatırım vaatleri sunan reklamların bu aracı kurumlar üzerinden sorunsuz bir şekilde yayınlandığı tespit edildi. Şirket içi raporlar, 'aracı hesapları satın almanın son derece kolay olduğunu' ve dolandırıcıların Meta'nın sistemindeki bu açıklardan faydalandığını doğruluyor.
Küresel dolandırıcılık ağının merkezi
Meta personeli, Çin'i şirketin bir numaralı 'dolandırıcılık ihracatçısı' olarak nitelendiriyor. Hatta bu durum o kadar belirgin ki, Çin'deki ulusal tatiller Facebook ve Instagram üzerindeki küresel dolandırıcılık oranlarını doğrudan etkiliyor. Örneğin, milyonlarca Çinlinin seyahat ettiği Ekim ayındaki 'Altın Hafta' tatili sırasında, dünya genelindeki dolandırıcılık reklamları oranında belirgin bir düşüş yaşanıyor.
Şirket, gelir kaybı yaşamamak adına belirli bir düzeydeki dolandırıcılığı 'tolere edilebilir' görüyor. 2025 tarihli bir belgede, Çin pazarındaki reklam kalitesini dünyanın geri kalanıyla eşitlemek yerine, sadece mevcut zarar oranını korumanın hedeflendiği belirtiliyor.
Haber: Reuters
