Antik bir mumyanın içinde saklı kalan papirüs parçasının, İlyada’nın bir bölümünü içerdiği ortaya çıktı. Bu bulgu, hem antik defin ritüellerine hem de klasik Yunan edebiyatının Roma dönemi Mısır’ındaki dolaşımına dair önemli ipuçları sunuyor.
Mumyanın içinden çıkan edebi hazine
Arkeologlar, Mısır’ın önemli antik yerleşimlerinden biri olan Oxyrhynchus’ta gerçekleştirdikleri kazılar sırasında bir mumyanın sargıları arasında saklanmış nadir bir el yazması buldu. Papirüs parçasının, antik Yunan şairi Homeros’un İlyada destanına ait olduğu tespit edildi.
Keşif, Mısır Turizm ve Tarihi Eserler Bakanlığı yetkilisi Şerif Fethi tarafından duyuruldu. Çalışmalar, Barselona Üniversitesi ile Antik Yakın Doğu Enstitüsü iş birliğiyle yürütüldü.
Kazı alanı, Kahire’nin yaklaşık 190 kilometre güneyinde yer alan El Behensa bölgesinde bulunuyor.
“Mezar 65”te dikkat çeken buluntular
Araştırma ekibi, keşfi “Mezar 65” olarak adlandırılan bir yeraltı mezarında gerçekleştirdi. Daha önce yağmalanmış olmasına rağmen mezar, Greko-Romen dönemine ait zengin bir cenaze kültürünü yansıtan önemli buluntular barındırıyor.
Kazı direktörleri Maite Mascort ve Esther Pons Mellado, mezarda:
Geometrik motiflerle süslenmiş ve renkleri hâlâ canlı mumya sargıları
Çok renkli ahşap lahitler
Üç ince altın levha ve bir bakır parça
gibi objeleri belgeledi.
Bu buluntular, ölen kişinin öbür dünyadaki yolculuğunu kolaylaştırmayı amaçlayan tipik Greko-Romen ölü hediyeleri arasında yer alıyor.
İlyada’nın “Gemiler Kataloğu” ortaya çıktı
Keşfin en çarpıcı yönü ise papirüsün içeriği oldu. Parçanın, İlyada’nın 2. kitabında yer alan ve Truva Savaşı’na katılan Yunan kuvvetlerini sıralayan ünlü “Gemiler Kataloğu” bölümünden dizeler içerdiği belirlendi.
Bu bölüm, antik Yunan dünyasının coğrafi ve politik yapısına dair önemli bilgiler sunması nedeniyle klasik filoloji açısından büyük önem taşıyor.
Papirüsler neden mumyalarda kullanıldı
Uzmanlara göre söz konusu papirüs, büyük olasılıkla mumyanın sargılarında ya da “kartonaj” adı verilen yapıda yeniden kullanıldı. Kartonaj, papirüs ve keten katmanlarının birleştirilmesiyle oluşturulan bir tür mumya kabı olarak biliniyor.
Antik dönemde eski veya artık kullanılmayan metinlerin bu şekilde ikinci kez değerlendirilmesi oldukça yaygın bir uygulamaydı. Bu durum, metnin dini ya da sembolik anlamından ziyade pratik bir malzeme olarak görüldüğünü gösteriyor.
Greko-Romen Mısır’ına yeni bir pencere
Kahire Üniversitesi’nden Hassan Amer, Mezar 65’in yapısal hasar ve yağmalara rağmen Mısır defin gelenekleri ile Helenistik ve Roma etkilerinin nasıl iç içe geçtiğini anlamak açısından son derece değerli olduğunu vurguladı.
Yetkililere göre bu keşif, El Minya vilayetinin zaten zengin olan arkeolojik kayıtlarını daha da güçlendiriyor.
Oxyrhynchus’un tarihi önemi yeniden doğrulandı
Antik papirüslerin en önemli merkezlerinden biri olarak kabul edilen Oxyrhynchus’ta bu tür metinlere sıkça rastlanıyor. Ancak bir edebi metnin doğrudan bir mumyanın içinde bulunması son derece nadir bir durum olarak değerlendiriliyor.
Tarihi Eserler Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Hişam El Leizy, bulgunun bölgedeki cenaze ritüellerine dair yeni bilgiler sunduğunu ifade etti.
Keşif aynı zamanda, klasik edebiyatın yalnızca elit kesimlere ait olmadığını, günlük yaşamın farklı alanlarında da dolaşımda olduğunu ortaya koyuyor.
