Cezayir, Fransız sömürge döneminde Sahra Çölü’nde gerçekleştirilen nükleer denemelerin yol açtığı çevresel ve sağlık risklerini azaltmak amacıyla, deneme alanlarından birinde ilk kez kısmi dekontaminasyon çalışması başlattı.
Cezayir resmi haber ajansı APS’nin aktardığına göre, çalışmalar Fransa’nın 1960’lı yıllarda yaptığı nükleer denemelerin 66. yıl dönümüne denk gelen süreçte hayata geçirildi. Bu denemelerin, bölgede yaşayan halk üzerinde kalıcı sağlık sorunlarına yol açtığı ve geniş alanları radyoaktif kirliliğe maruz bıraktığı belirtiliyor.
Çalışmalar In Ekker sahasında yürütülüyor
Yıllara yayılan planlama ve hazırlık sürecinin ardından başlatılan temizlik faaliyetleri, Tamanrasset vilayetinde yer alan “Taurirt Tan Afella–In Ekker” sahasında yürütülüyor. Operasyonun, Fransız “Peril” nükleer deneme alanlarında gerçekleştirilen ilk kısmi dekontaminasyon adımı olduğu vurgulanıyor.
Çalışmaların tamamen ulusal imkânlar ve Cezayirli uzmanlar tarafından yürütülmesi dikkat çekiyor.
Belgeselle duyuruldu
Operasyonun başlangıcı, Cezayir Savunma Bakanlığı Bilgi ve İletişim Müdürlüğü tarafından yayımlanan “Zorlukların Kalbindeki Cezayirliler” adlı belgeselle kamuoyuna duyuruldu.
Belgeselde, In Ekker bölgesinde geçmişte yaklaşık 150 bin ton TNT’ye eşdeğer bir yer altı nükleer patlamasının yaşandığı ve radyoaktif gaz sızıntılarının ekosisteme ciddi zarar verdiği bilgisine yer verildi.
Radyoaktif risk hâlâ sürüyor
Belgeselde, bölgenin günümüzde dahi Sezyum-137 ve plütonyum gibi son derece tehlikeli radyoaktif maddelerin etkisi altında olduğu belirtiliyor. Dekontaminasyon sürecinin, kapsamlı sağlık ve çevresel risk analizleri tamamlandıktan sonra başlatıldığı ifade ediliyor.
Sahada kurulan “kısmi dekontaminasyon kampının”, ilerleyen dönemde diğer nükleer deneme alanlarının rehabilitasyonu için model oluşturması hedefleniyor.
Nükleer atıklar özel konteynerlerde toplanıyor
Operasyon kapsamında, nükleer atıkların özel olarak tasarlanmış beton konteynerlerde toplanıp güvenli şekilde depolanması için özel ekipmanların sahaya sevk edildiği bildirildi.
Ancak belgeselde, Fransa’nın bugüne kadar harita ve teknik arşivleri teslim etmemesinin, radyoaktif alanların tam olarak tespit edilmesini zorlaştırdığına dikkat çekildi.
Uzmanlar: Süreç bilimsel verilerle ilerliyor
Belgeselde görüşlerine yer verilen nükleer fizik araştırmacısı Ammar Mansuri, dekontaminasyon sürecinin Cezayirli uzmanların doğrudan müdahalesi ve çevresel ile sağlık risklerinin bilimsel değerlendirmeleri doğrultusunda sürdürüldüğünü ifade etti.
Fransa’nın Sahra’daki nükleer mirası
Fransa’nın 1960-1966 yılları arasında, Cezayir’in Sahra Çölü’nde en az 17 nükleer deneme yaptığı biliniyor. Bu denemelerden ilki, 13 Şubat 1960’ta, Adrar vilayetindeki Reggane Çölü’nde gerçekleştirildi.
“Gerboise Bleue” kod adlı bu denemenin, Hiroşima’ya atılan atom bombasından yaklaşık 5 kat daha güçlü olduğu ifade ediliyor.
Cezayir’den tazminat ve sorumluluk çağrısı
Cezayir, nükleer atıkların yerlerinin açıklanmasını, mağdurlara ve kalıcı sağlık sorunları yaşayanlara tazminat ödenmesini talep ediyor. Ancak Fransa, bu talepleri bugüne kadar reddetti.
Cezayir yönetimi, söz konusu nükleer denemeleri sömürge döneminde işlenmiş savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar kapsamında değerlendiriyor.
Nükleer denemeler yasa kapsamında suç sayıldı
Cezayir Meclisi, Aralık 2025’te, 1830-1962 yılları arasındaki Fransız sömürgeciliğini suç kapsamına alan ve nükleer denemeleri 30 suç kategorisi arasında sayan yasa tasarısını onaylamıştı.
